Boek 4 · bijlage
Hymnen
Over deze hymnen
Drie keer klinken er in dit boek woorden die bedoeld zijn om uit het hoofd te kennen en op te zeggen. Yudhishthira haalt tegen Draupadi de verzen aan die de rishi Kashyapa over de vergevingsgezindheid zong. Arjuna valt op de berg op zijn knieën voor Shiva, die als jager met hem heeft gevochten, en hij prijst hem met al zijn namen. En aan de kust, bij het altaar dat de zee in reikt, leert de rishi Lomasha Yudhishthira de woorden van waarheid die hij moet zeggen voordat hij erop klimt.
In het verhaal van dit boek staan van die woorden alleen de kern en de belangrijkste beelden. Hier staan ze volledig. Bij elk stuk staat na welke woorden uit het verhaal het hoort.
Ze zijn, net als het verhaal, naverteld uit de Engelse vertaling van Kisari Mohan Ganguli (1883–1896). Waar de Sanskriettekst duidelijker is dan zijn vertaling, volgt deze bijlage het Sanskriet. Twee van de drie stukken staan alleen in een deel van de handschriften; dat wordt erbij gezegd.
Kashyapa's verzen over de vergevingsgezindheid
In het hoofdstuk "Waarom groeit je woede niet?", waar Draupadi Yudhishthira verwijt dat hij nooit woedend wordt, en hij haar antwoordt met de verzen die de grote rishi Kashyapa, die zelf vergevingsgezind was, over de vergevingsgezinden zong. In het verhaal staat de kern; hier staan de verzen heel.
Vergevingsgezindheid is de dharma, vergevingsgezindheid is het offer, zij is de Veda's, zij is wat de wijzen gehoord en doorgegeven hebben. Wie haar zo kent, kan alles vergeven. Vergevingsgezindheid is het brahman, de allerhoogste werkelijkheid. Zij is de waarheid, zij is wat geweest is en wat komen zal. Zij is ascese, zij is reinheid, en zij draagt de wereld. Wie vergeven, komen voorbij de werelden van wie het brahman kennen, voorbij de werelden van de asceten en voorbij die van wie het offer kennen. Vergevingsgezindheid is het vuur van wie vuur heeft, het brahman van de asceten, de waarheid van wie waarachtig zijn. Zij is de gave, zij is de roem. Het brahman en de waarheid, de offers en de werelden liggen in haar besloten. Wie offers brengen, genieten van hun eigen werelden, en wie vergeven, van andere: in de wereld van Brahma krijgen zij de werelden die het hoogst geëerd worden. Een wijze moet altijd vergeven. Wanneer hij alles vergeeft, wordt hij het brahman. Deze wereld is van wie vergeven, en de volgende wereld ook. Hier worden ze geëerd, en na hun dood wacht hun een goede bestemming. Wie zijn woede altijd met vergevingsgezindheid doodt, voor hem liggen de hogere werelden open. Daarom geldt vergevingsgezindheid als het hoogste.
Tussen de verzen door vraagt Yudhishthira hoe iemand als hij zo'n vergevingsgezindheid zou kunnen opgeven; dat staat ook in het verhaal.
Arjuna's lofzang aan Shiva
In het hoofdstuk "De jager", waar de jager met wie Arjuna gevochten heeft, zich laat zien als Shiva, met Uma naast zich, en Arjuna op zijn knieën valt en om zijn gunst smeekt.
Na "vergeef mij mijn misstap, verheven Shankara."
God van de goden, Mahadeva, met de blauwe keel en het gevlochten haar: ik weet dat u de hoogste van alle oorzaken bent, de driëogige, de heer die overal is. U bent de toevlucht van de goden, en uit u is deze wereld voortgekomen. Goden, asura's en mensen, de drie werelden samen, kunnen u niet overwinnen. Eer aan Shiva in de gedaante van Vishnu, aan Vishnu in de gedaante van Shiva, aan hem die het offer van Daksha vernietigde, aan Hari en Rudra in één. Eer aan Sharva met het oog in zijn voorhoofd, die overvloedig geeft, met de drietand in zijn hand; aan hem die de Pinaka draagt, aan de zon, aan Marjaliya, aan de ordenaar van alles. Ik smeek om uw gunst, verheven god, grote heer van alle wezens: heer van de scharen die u volgen, Shambhu, die de wereld goed doet, oorzaak van de oorzaken van de wereld, die boven de oorspronkelijke natuur en boven de geest uitgaat, de hoogste, fijner dan het fijnste: Hara.
Daarna volgt wat ook in het verhaal staat: dat Arjuna naar de berg kwam om hem te zien, en dat hij uit overmoed met hem vocht.
Mahadeva, de grote god, Shankara, Sharva, Shambhu en Hara zijn namen van Shiva; Hari is een naam van Vishnu. De Pinaka is de boog van Shiva, en Daksha is een van de stamvaders van alle geslachten. Wat de naam Marjaliya betekent, is niet zeker. Deze lofzang staat niet in alle handschriften van het epos.
De woorden bij het altaar in de zee
In het hoofdstuk "De gelofte van de omhelzing", waar Lomasha Yudhishthira aan de kust het altaar laat zien waarin de aarde eens uit het water opkwam, en dat tot in de zee reikt. Wie erop klimt, wordt sterk, maar zodra een sterveling het aanraakt, gaat het de zee in. In het verhaal staan de korte woorden van waarheid en de waarschuwing dat niemand de zee anders mag aanraken, zelfs niet met de punt van een halm kusagras.
Na "want zodra een sterveling het aanraakt, gaat dit altaar de zee in." Lomasha riep de god aan die de wereld beschermt:
Om. Eer aan de god die de wereld beschermt, eer aan u die boven de wereld staat. Vorst van de goden, wees aanwezig in deze zee met haar zoute water.
Na "jij bent het zaad van Vishnu, de navel van de amrita." In een deel van de handschriften gaan de woorden van waarheid nog door:
Agni is je schoot, de aarde is je lichaam. Vishnu heeft het zaad gelegd waaruit je bent ontstaan, en jij bent de navel van de amrita.
"Zeg zo de woorden van waarheid, zoon van Pandu," zei Lomasha, "en daal dan af in de heer van de rivieren."
De woorden van waarheid richten zich tot de zee. De amrita is de drank van de onsterfelijkheid.