Het verhaal in het kort
De Mahabharata vertelt haar eigen afloop op de eerste bladzijden. In het eerste hoofdstuk van het epos klaagt de blinde koning Dhritarashtra na de oorlog over alles wat er gebeurd is. Zo hoor je al van het dobbelspel, van de vernedering van Draupadi, de vrouw van de vijf Pandava's, en van de oorlog, lang voordat het verhaal zelf zover is. Wie het epos leest, weet hoe het afloopt. Deze samenvatting doet het net zo: eerst het verhaal zoals de boeken van deze hervertelling het vertellen, daarna wat dat eerste hoofdstuk al over de rest zegt.
Het huis van de Kuru's (boek 1)
Koning Shantanu van de Kuru's trouwt met de riviergodin Ganga. Hun zoon Devavrata zweert af te zien van de troon en van kinderen, zodat zijn vader kan trouwen met Satyavati, het meisje dat de veerboot over de Yamuna voer; sindsdien heet hij Bhishma, de ontzagwekkende. Satyavati's zonen sterven allebei voordat ze een zoon hebben. Op haar verzoek verwekt de dichter Vyasa, de zoon die zij als meisje van de rishi Parashara had gekregen, een ziener, bij de twee weduwen en bij een dienares drie zonen voor het huis: de blinde Dhritarashtra, Pandu en Vidura, de zoon van de dienares. Omdat Dhritarashtra blind is, wordt Pandu koning.
Dhritarashtra krijgt bij Gandhari honderd zonen en een dochter, met Duryodhana als oudste. Pandu kan door een vloek zelf geen kinderen verwekken. Op zijn verzoek krijgen zijn vrouwen kinderen van goden: Kunti Yudhishthira van Dharma, de god van de dharma, Bhima van Vayu, de wind, en Arjuna van Indra, de koning van de goden; Madri de tweeling Nakula en Sahadeva van de Ashvins. Dat zijn de vijf Pandava's. Kunti had als meisje al in het geheim een zoon gekregen van Surya, de zonnegod: Karna, die ze aan het water overliet en die opgroeide bij een wagenmenner. Pandu sterft in het woud. Kunti komt met de vijf jongens naar Hastinapura, de stad van de Kuru's.
Dat alles vertelt boek 1 pas in de tweede helft. Het boek begint bij de verteller Sauti in het woud van Naimisha en bij het slangenoffer van koning Janamejaya, een nazaat van de Pandava's, bij wie het epos voor het eerst werd voorgedragen. Daar horen ook de verhalen bij over de slangen en de reuzenvogel Garuda, over Shakuntala, die door haar koning wordt verstoten, en haar zoon Bharata, en over koning Yayati, die zijn ouderdom aan een zoon geeft.
De leerjaren (boek 2)
De vijf broers en hun honderd neven krijgen les in de wapens van Kripa en daarna van Drona. Arjuna wordt de beste van allemaal. Op een toernooi stapt Karna de arena in en daagt Arjuna uit; Duryodhana maakt hem koning van Anga, en die twee laten elkaar niet meer los. Duryodhana vergiftigt Bhima en laat voor de broers en hun moeder een huis van lak bouwen, dat in brand wordt gestoken. Ze ontsnappen door een tunnel, en de wereld houdt hen voor dood. Vermomd als brahmanen, priesters en geleerden, trekken ze door het land, en Bhima doodt onderweg twee rakshasa's, mensenetende nachtwezens: Hidimba en Baka.
In het land van de Panchala's wint Arjuna op een bruidskeuze Draupadi, de dochter van koning Drupada, die uit het offervuur is geboren. Ook Karna, opgegroeid bij de suta's, het geslacht van wagenmenners, had de boog gespannen, maar Draupadi riep: "Ik kies geen suta tot man." Thuis zegt Kunti, zonder te kijken wat haar zonen hebben meegebracht: "Deel het samen." Zo wordt Draupadi de vrouw van alle vijf de broers. Op de bruidskeuze herkent Krishna, een neef van de broers en de leider van de Yadava's, de vermomde Pandava's; vanaf dat moment staat hij hun bij. Dhritarashtra geeft de broers de helft van het rijk, een woeste streek, waar ze de stad Indraprastha bouwen. Arjuna trekt twaalf jaar door het land en trouwt met Krishna's zuster Subhadra. Aan het slot helpt hij met Krishna de god van het vuur, die erom vraagt, het Khandava-woud te verteren. Hier eindigt het Adi Parva, de eerste van de achttien parva's of boeken van het epos, het boek van het begin.
Het dobbelspel (boek 3)
Maya, de bouwmeester van de asura's, de oude rivalen van de goden, is in de brand gespaard en bouwt uit dank voor Yudhishthira een vergaderzaal die onder de mensen haar gelijke niet heeft. Yudhishthira wil het rajasuya brengen, het koningsoffer waarmee een koning zich tot opperkoning laat wijden. Eerst moet koning Jarasandha van Magadha verdwijnen, die zesentachtig koningen gevangen houdt. Bhima worstelt dertien dagen en nachten met hem en breekt hem op zijn knie. De vier jongere broers onderwerpen de vier windstreken. Op het offer krijgt Krishna de eerste eer; Shishupala, de koning van Chedi, kan dat niet verdragen, en Krishna doodt hem.
Duryodhana blijft achter in de zaal, valt in een vijver die hij voor vaste grond aanziet en wordt uitgelachen. De afgunst vreet aan hem. Zijn oom Shakuni weet raad: Yudhishthira houdt van dobbelen en kan het niet. Dhritarashtra laat in Hastinapura een speelzaal bouwen en nodigt zijn neef uit. Yudhishthira weigert nooit een uitdaging. Hij gaat zitten en verliest alles: zijn rijk, zijn broers, zichzelf en als laatste Draupadi. Duhshasana, de broer van Duryodhana, sleurt haar aan haar haar de zaal in en trekt aan haar kleed, maar telkens is er een ander kleed. Draupadi stelt de vraag die niemand wil beantwoorden: kon een man die zichzelf al verloren had, haar nog inzetten? De blinde koning geeft haar twee gunsten, en de broers zijn weer vrij. Duryodhana dwingt zijn vader tot een tweede spel, nu om één worp: wie verliest, gaat twaalf jaar het woud in en moet een dertiende jaar onder de mensen leven zonder herkend te worden. Yudhishthira verliest opnieuw. Bij het vertrek zweert Bhima Duhshasana's bloed te drinken en Duryodhana's dij te breken. In het woud komt Krishna hen opzoeken, en Draupadi vertelt hem alles.
De wapens van de goden (boek 4)
De broers wonen met Draupadi, hun huispriester Dhaumya en een grote groep brahmanen in twee wouden aan de rivier de Sarasvati: het Dvaitavana en het Kamyaka-woud. In het Dvaitavana vraagt Draupadi Yudhishthira waarom hij niet woedend wordt, nu zij en zijn broers zo lijden. Bhima valt haar bij; Yudhishthira antwoordt met de lof van de vergeving en houdt zich aan zijn woord. De rishi Vyasa, de grootvader van de broers, geeft hem een kennis die Arjuna de weg naar de goden opent.
Arjuna gaat alleen naar het noorden, de Himalaya in. Hij doet er ascese en vecht met een jager die zich niet laat verjagen: het is de god Shiva, en van hem krijgt Arjuna de Pashupata, zijn eigen wapen. Ook de andere goden geven hem hun wapens, en Indra, de koning van de goden en zijn vader, haalt hem met zijn wagen naar zijn hemel, waar hij vijf jaar blijft. In Hastinapura hoort de blinde koning Dhritarashtra waar Arjuna is, en hij is bang. Om Yudhishthira te troosten vertelt de rishi Brihadashva intussen het verhaal van koning Nala, die met dobbelstenen zijn rijk verloor, en van Damayanti, die hem bleef zoeken.
Zonder Arjuna gaan de vier broers met Draupadi op pelgrimstocht langs de tirtha's, de heilige badplaatsen van India, onder leiding van de rishi Lomasha, die met een boodschap van Indra komt. Bij elke plek hoort een verhaal: van Agastya, die de oceaan leegdronk, van koning Bhagiratha, die de Ganga uit de hemel liet neerdalen, van Rishyashringa, de jongen die nooit een vrouw had gezien. In Prabhasa komen Krishna en zijn familie de broers opzoeken. Daarna trekken ze hoog de Himalaya in. Bhima zoekt er voor Draupadi een geurige lotus en ontmoet onderweg Hanuman, de vorst van de apen, die net als hij een zoon van de wind is. Na vijf jaar komt Arjuna terug, met de wapens van de goden. Aan het slot, in het elfde jaar, grijpt een slang Bhima, en alleen Yudhishthira kan hem bevrijden, door de vragen van de slang te beantwoorden. Dan begint het twaalfde jaar in het woud, en de broers trekken terug naar het Dvaitavana.
Wat daarna komt
Het vervolg is in deze hervertelling nog niet verteld; Lezen toont welke boeken er zijn. Maar het eerste hoofdstuk van het epos geeft al een overzicht van wat er komt.
Nog in de jaren in het woud stelt Dharma, de god van de dharma en de vader van Yudhishthira, hem in de gedaante van een yaksha, een halfgoddelijk wezen, zijn vragen. Het dertiende jaar leven de broers vermomd aan het hof van koning Virata, zonder dat hun neven hen ontdekken, en als het jaar om is, verslaat Arjuna in zijn eentje de voornaamste mannen van de Kaurava's. Krishna gaat naar het hof van de blinde koning om vrede te sluiten en komt terug zonder iets te hebben bereikt.
Dan komt de oorlog, op het veld van Kurukshetra. Achttien legers komen bijeen, en de strijd duurt achttien dagen. Voordat de slag losbarst, raakt Arjuna op zijn wagen door moedeloosheid overmand; Krishna spreekt hem toe en laat hem ten slotte alle werelden in zijn eigen lichaam zien. Dat gesprek is de Bhagavad Gita. Tien dagen voert Bhishma, de grootoom van beide partijen, het leger van de Kaurava's aan, tot Arjuna hem velt en hij op een bed van pijlen komt te liggen. Vijf dagen voert Drona, de oude wapenleraar, het aan; in die dagen wordt Arjuna's zoon Abhimanyu door een overmacht gedood, en Drona zelf sterft door de hand van Dhrishtadyumna, de broer van Draupadi. Twee dagen vecht Karna, tot Arjuna hem doodt, en een halve dag Shalya, de koning van Madra. Bhima drinkt het bloed van Duhshasana. Sahadeva doodt Shakuni. Bhima velt Duryodhana in een knotsgevecht, op aanraden van Krishna, met een slag die niet eerlijk was. In de nacht daarna overvalt Ashvatthama, de zoon van Drona, het slapende kamp van de Pandava's en doodt de zonen van Draupadi.
Van de achttien legers blijven tien mannen over: drie aan de kant van de Kaurava's, zeven aan die van de Pandava's. Gandhari heeft geen kinderen meer. De Pandava's hebben een koninkrijk teruggewonnen dat niemand hun meer betwist.
Wat de parva's daarna vertellen, zegt het eerste hoofdstuk alleen met hun namen: het boek van de vrouwen, het boek van de vrede, het boek van de voorschriften, het boek van het paardenoffer, het boek van het verblijf in de ashram, het boek van de knotsen, het boek van de grote tocht en het boek van de opgang naar de hemel.
- 1Adi Parva, het boek van het beginin boek 1 en boek 2
- 2Sabha Parva, het boek van de vergaderzaalin boek 3
- 3Vana Parva, het boek van het woud (ook: Aranyaka/Aranya)in boek 3 en boek 4
- 4Virata Parva, het boek van Virata (het verborgen jaar)nog niet verteld
- 5Udyoga Parva, het boek van de inspanning (diplomatie)nog niet verteld
- 6Bhishma Parva, het boek van Bhishma (bevat de Bhagavad Gita)nog niet verteld
- 7Drona Parva, het boek van Dronanog niet verteld
- 8Karna Parva, het boek van Karnanog niet verteld
- 9Shalya Parva, het boek van Shalyanog niet verteld
- 10Sauptika Parva, het boek van de nachtelijke aanvalnog niet verteld
- 11Stri Parva, het boek van de vrouwen (rouw)nog niet verteld
- 12Shanti Parva, het boek van de vrede (onderricht van Bhishma)nog niet verteld
- 13Anushasana Parva, het boek van de voorschriftennog niet verteld
- 14Ashvamedhika Parva, het boek van het paardenoffernog niet verteld
- 15Ashramavasika Parva, het boek van het verblijf in de hermitagenog niet verteld
- 16Mausala Parva, het boek van de knotsen (einde van de Yadava's)nog niet verteld
- 17Mahaprasthanika Parva, het boek van de grote reisnog niet verteld
- 18Svargarohana Parva, het boek van de bestijging van de hemelnog niet verteld
Bij elk personage staat wat de boeken over hem of haar vertellen.
Veelgestelde vragen
Waar gaat de Mahabharata in één zin over?
Over de twee takken van één koningshuis, de vijf Pandava's en hun honderd neven, de Kaurava's, die om het rijk strijden tot in een oorlog van achttien dagen waarin bijna iedereen sterft. Daaromheen staan nog veel meer verhalen, over goden, wijzen en koningen uit een ver verleden, en gesprekken over de dharma, de orde waaraan ieder gebonden is.
Wie wint de oorlog in de Mahabharata?
De Pandava's: zij houden een koninkrijk over dat niemand hun meer betwist. Van de achttien legers blijven tien mannen over, de zonen van Draupadi worden in hun slaap gedood en Gandhari, de moeder van de honderd, heeft geen kinderen meer. Zo vertelt het eerste hoofdstuk van het epos het vooruit.
Hoe lang is de Mahabharata?
Honderdduizend verzen, zegt het epos zelf. Het noemt twee omvangen: de grote verzameling telt honderdduizend verzen, en zonder de nevenverhalen blijven er vierentwintigduizend over, wat de geleerden de Bharata noemen. Vyasa maakte het werk in honderd delen, verdeeld over achttien parva's of boeken. Hoeveel woorden of bladzijden dat is, hangt van de uitgave af.
Hoeveel boeken heeft deze hervertelling?
De boeken verschijnen een voor een, en op Lezen staat welke er al zijn. Ze volgen de volgorde van de achttien parva's van het epos, maar vallen er niet mee samen: de eerste parva, het boek van het begin, beslaat boek 1 en 2, boek 3 vertelt de tweede parva en het begin van de derde, het boek van het woud, en boek 4 ruim de helft van dat boek van het woud. Deze samenvatting groeit met de boeken mee.
Wat is het verschil tussen de Mahabharata en de Ramayana?
Beide zijn grote epen van India. De Ramayana volgt één held, prins Rama, voor hindoes een nederdaling van Vishnu; de Mahabharata is ruim vier keer zo lang en vertelt over een heel koningshuis. Het verschil staat uitgewerkt bij Wat is de Mahabharata?.
Hoe verhoudt de Bhagavad Gita zich tot de Mahabharata?
De Gita is één gesprek uit de Mahabharata: Krishna en Arjuna op de strijdwagen, vlak voor de eerste dag van de oorlog. Veel mensen kennen haar los van het epos, en voor veel hindoes is ze een heilig boek op zichzelf. Wat de Gita is en wat erin gezegd wordt, staat op de pagina over de Bhagavad Gita.
Verder lezen
Over het verhaal zelf staat alles in de boeken en hun bijlagen; deze bronnen gaan over de wereld eromheen.
- Mahabharata op de Nederlandse Wikipedia, en Ramayana voor het andere grote epos van India.
- De Mahabharata van Kisari Mohan Ganguli op Wikisource: de Engelse vertaling uit de negentiende eeuw, vrij van rechten; de basis van deze hervertelling, naast de kritische editie (zie de verantwoording).
- Wat is de Mahabharata?: wie het vertelt, wat de naam betekent en hoe het epos is opgebouwd.
- Voor je begint: hoe je deze hervertelling leest zonder voorkennis.