Naar de inhoud
De Mahabharataopnieuw verteld

Wat is de Mahabharata?

De Mahabharata is het grote epos van India, een gedicht in het Sanskriet, de oude heilige taal van India. In de kern vertelt het over één koninklijk geslacht, de Kuru's, dat in twee takken uiteenvalt: de vijf zonen van koning Pandu, de Pandava's, en de honderd zonen van zijn blinde broer Dhritarashtra, de Kaurava's. De neven groeien samen op en worden rivalen. Bij een dobbelspel verliezen de vijf broers hun rijk, hun vrijheid en hun vrouw Draupadi, en na dertien jaar ballingschap staan de twee takken tegenover elkaar in een oorlog van achttien dagen, waarin bijna iedereen sterft.

Daaromheen staat veel meer: hoe de wereld ontstond, hoe de slangen aan hun lot kwamen, verhalen over koningen uit een ver verleden, vloeken en geloften die generaties later nog doorwerken, en gesprekken over dharma, de orde waaraan ieder gebonden is en wat een mens binnen die orde te doen staat. Het werk zegt van zichzelf dat het honderdduizend verzen telt, en ook: wat hier niet in staat, is nergens te vinden. Het noemt zichzelf de vijfde Veda, na de vier Veda's, de oudste heilige teksten van India, en in de mandir, de hindoetempel, wordt het nog altijd voorgedragen.

Wie erin voorkomen

Er komen honderden namen voorbij, maar het verhaal gaat om een paar families. De vijf broers, van wie Yudhishthira de oudste is, Bhima de sterkste en Arjuna de beste boogschutter, met hun vrouw Draupadi en hun moeder Kunti. Hun honderd neven, met Duryodhana voorop, en Karna, zijn trouwste vriend. De ouderen van het hof, Bhishma, Drona en Vidura, die beide partijen hebben opgevoed. En Krishna, een neef van de vijf broers, die in het epos mens is en god tegelijk. Bij alle personages staat wat de boeken van deze hervertelling over hen vertellen.

Waar de naam vandaan komt

Bharata was een koning uit de vroege tijd van het geslacht, de zoon van Shakuntala, over wie een van de bekendste verhalen uit het epos gaat. Zijn nakomelingen heten naar hem Bharata's, en zo spreekt de verteller ook de koning aan die naar het verhaal luistert: "o Bharata". Het verhaal van zijn geslacht heette eerst gewoon de Bharata. Volgens het epos zelf legden de goden ooit de vier Veda's in de ene schaal van een weegschaal en de Bharata in de andere, en de Bharata woog zwaarder. Sindsdien heet het werk de Mahabharata, de grote Bharata.

Wie het vertelt

In de Mahabharata vertelt altijd iemand aan iemand. De dichter is Vyasa, die zijn gedicht aan de god Ganesha voorzegde. Vyasa speelt ook een rol in zijn eigen verhaal: hij is de grootvader van de neven die elkaar later bestrijden. Zijn leerling Vaishampayana draagt het werk voor aan koning Janamejaya, een achterkleinzoon van Arjuna, tijdens een offer waarin de slangen moeten verbranden. En Sauti, een verteller uit het geslacht van barden en wagenmenners, heeft die voordracht gehoord en vertelt haar na aan de wijzen in het woud van Naimisha. Van hem horen wij het verhaal. Hoe je dat tijdens het lezen terugziet, legt Voor je begint uit.

Achttien parva's

Het epos is verdeeld in achttien parva's, elk met een eigen naam: het boek van het begin, het boek van de vergaderzaal, het boek van het woud, en zo verder tot het boek van de opstijging naar de wereld van de goden. Zo noemt het epos ze zelf. Een van die achttien delen van het epos heet hier steeds een parva; het woord boek is voor de reeks van deze hervertelling, die uit afzonderlijke boeken bestaat. Boek 1 en boek 2 vertellen samen het Adi Parva, de eerste parva. Boek 3 vertelt het Sabha Parva, de tweede, en het begin van het Vana Parva, de derde. In het Bhishma Parva, de zesde, staat de Bhagavad Gita, het gesprek tussen Krishna en Arjuna op het slagveld, dat veel mensen los van het epos kennen.

  1. 1Adi Parva, het boek van het beginin boek 1 en boek 2
  2. 2Sabha Parva, het boek van de vergaderzaalin boek 3
  3. 3Vana Parva, het boek van het woud (ook: Aranyaka/Aranya)in boek 3 en boek 4
  4. 4Virata Parva, het boek van Virata (het verborgen jaar)nog niet verteld
  5. 5Udyoga Parva, het boek van de inspanning (diplomatie)nog niet verteld
  6. 6Bhishma Parva, het boek van Bhishma (bevat de Bhagavad Gita)nog niet verteld
  7. 7Drona Parva, het boek van Dronanog niet verteld
  8. 8Karna Parva, het boek van Karnanog niet verteld
  9. 9Shalya Parva, het boek van Shalyanog niet verteld
  10. 10Sauptika Parva, het boek van de nachtelijke aanvalnog niet verteld
  11. 11Stri Parva, het boek van de vrouwen (rouw)nog niet verteld
  12. 12Shanti Parva, het boek van de vrede (onderricht van Bhishma)nog niet verteld
  13. 13Anushasana Parva, het boek van de voorschriftennog niet verteld
  14. 14Ashvamedhika Parva, het boek van het paardenoffernog niet verteld
  15. 15Ashramavasika Parva, het boek van het verblijf in de hermitagenog niet verteld
  16. 16Mausala Parva, het boek van de knotsen (einde van de Yadava's)nog niet verteld
  17. 17Mahaprasthanika Parva, het boek van de grote reisnog niet verteld
  18. 18Svargarohana Parva, het boek van de bestijging van de hemelnog niet verteld

Wat je misschien al kent

Wie het verhaal kent uit de tempel, van grootouders, uit strips of van de televisie, komt in het oude epos dingen tegen die anders gaan dan hij gewend is. Meestal komt het bekende detail uit een latere vertelling. Zo staat de zin waarmee Draupadi Duryodhana zou hebben uitgelachen, dat de zoon van een blinde ook blind is, nergens in het epos. En in de speelzaal, waar Duhshasana haar van haar kleed probeert te ontdoen, roept Draupadi Krishna aan; hij hoort haar van ver en gaat op weg, maar in de zaal is het Dharma, de god van de dharma, die niemand ziet, die haar met het ene kleed na het andere bedekt. Bij elk boek van de hervertelling staat een lijstje van zulke verschillen.

De Mahabharata in het Nederlands lezen

Voor zover bekend bestaat er geen volledige Nederlandse vertaling van de Mahabharata. Deze site vertelt het epos van het begin af opnieuw in hedendaags Nederlands, voor lezers die er nog niets van weten. De boeken verschijnen een voor een en staan hier in hun geheel; je kunt ze ook als PDF of EPUB downloaden. Je hoeft geen namen te onthouden: waar iemand voor het eerst verschijnt, staat erbij wie het is. Begin bij het eerste hoofdstuk van boek 1, Het huis van de Kuru's, waarin de verteller het hele verhaal al vooruit samenvat, lees eerst het verhaal in het kort of kies een los verhaal. De verantwoording vertelt op welke bronnen de hervertelling berust.

Veelgestelde vragen

Wie heeft de Mahabharata geschreven?

Volgens het epos zelf is dat Vyasa: hij dicteerde het aan Ganesha en komt er zelf in voor als grootvader van de neven. Geleerden denken dat de Mahabharata geen werk van één auteur is, maar een tekst die eeuwenlang gegroeid is. Hoe oud het epos is, staat in het volgende antwoord.

Hoe oud is de Mahabharata?

Een precieze datum bestaat niet. Volgens de Engelse Wikipedia zijn de oudste bewaarde delen niet veel ouder dan 400 v.Chr., en had het epos rond de vierde eeuw n.Chr. zijn uiteindelijke vorm; ruwweg gaat het om de periode tussen 400 v.Chr. en 400 n.Chr. De Nederlandse Wikipedia noemt waarschijnlijk in de tweede of eerste eeuw v.Chr. een versie op schrift, met delen die ouder kunnen zijn. Het verhaal werd lang mondeling doorgegeven, en ook de handschriften verschillen van elkaar.

Is de Mahabharata een heilig boek?

Voor veel hindoes wel. Het epos noemt zichzelf de vijfde Veda, en in de tempel wordt het voorgedragen. Tegelijk geldt het in de traditie als smriti, overgeleverde tekst, en niet als shruti, geopenbaarde tekst zoals de Veda zelf. De Bhagavad Gita, die erin staat, heeft voor veel hindoes een eigen plaats als heilige tekst.

Wat betekent het woord Mahabharata?

Maha betekent groot. Bharata is de naam van het geslacht, naar koning Bharata, en volgens het epos zelf woog het werk in de weegschaal zwaarder dan de vier Veda's: sindsdien heet het de grote Bharata. De Nederlandse Wikipedia vertaalt het ook als het grote India, want Bharata is ook een oude Sanskrietnaam voor India. Meer over het woord staat bij Bharata en Mahabharata.

Is de Mahabharata een waargebeurd verhaal?

Dat is niet vast te stellen en wordt betwist. Het epos zegt zelf dat de strijd plaatsvond toen het derde tijdperk, de Dvapara-yuga, overging in het vierde, de Kali-yuga. Wat de traditie, de opgravingen en de geleerden over de oorlog zeggen, staat op de pagina over Kurukshetra.

Wat is het verschil tussen de Mahabharata en de Ramayana?

De Ramayana, traditioneel van de dichter Valmiki, volgt één held: prins Rama, die zijn vrouw Sita terugwint van Ravana, de koning van Lanka die haar had ontvoerd. Voor hindoes is Rama een avatara van Vishnu, een nederdaling van de god op aarde, zoals ook Krishna dat is. Het werk telt ongeveer vierentwintigduizend verzen. De Mahabharata is ruim vier keer zo lang en gaat over een koningshuis dat zichzelf verwoest, met veel gelijkwaardige hoofdpersonen. Beide horen in de hindoetraditie bij de smriti, de overgeleverde teksten.

Hoe lang is de Mahabharata, en hoe lang doe ik erover?

Het epos is enorm: volgens de Engelse Wikipedia ruim 1,8 miljoen woorden, ongeveer tien keer zoveel als de Ilias en de Odyssee samen. Daarom verschijnt deze hervertelling in boeken die je een voor een kunt lezen. Hoeveel tijd een hoofdstuk kost, staat bij Voor je begint; wie eerst wil weten waar het om draait, begint met het verhaal in het kort.

De Mahabharata in de wereld en in Nederland

De kritische editie. Het Bhandarkar Oriental Research Institute in Poona, nu Pune, vergeleek de handschriften en gaf tussen 1933 en 1966 een kritische editie van de Sanskriettekst uit. Hoe deze hervertelling daarmee omgaat, staat in de verantwoording.

Televisie en toneel. In India zelf maakte B.R. Chopra de televisieserie Mahabharat, die tussen 1988 en 1990 in 94 afleveringen op Doordarshan werd uitgezonden en in 2020 opnieuw werd uitgezonden. De BBC zond haar in de jaren negentig ook in Groot-Brittannië uit. De Britse regisseur Peter Brook bracht in 1985 in een steengroeve bij Avignon een toneelbewerking van negen uur, geschreven met Jean-Claude Carrière en gespeeld in het Frans; in 1989 volgde een verfilmde versie van bijna zes uur.

In het Nederlands. Een volledige vertaling bestaat voor zover bekend niet, wel bewerkingen en keuzes. Hendrik Verbruggen publiceerde in 1991 bij Uitgeverij Synthese een korte Mahabharata van 173 bladzijden, vertaald uit het Sanskriet, en Georges Van Vrekhem bracht in 1988 een Nederlandse vertaling uit van de Engelse navertelling van C. Rajagopalachari. Deze hervertelling is een eigen bewerking; waarop ze steunt, staat in de verantwoording.

Op Java en Bali. De Mahabharata en de Ramayana vormen de basis van de wayang kulit, het schimmenspel en poppenspel van Java en Bali, waar de verhalen wayang purwa en wayang parwa heten. De Javanen kennen de Mahabharata in Oud-Javaanse vertaling sinds ongeveer het jaar 1000, en de Bharatayuddha uit 1157 geeft de oorlog weer. In de wayang heten de vijf broers de Pandawa, met Yudistira, Bima, Arjuna, Nakula en Sadewa, en hun neven de Korawa, met Duryudana en Dursasana, de Javaanse vormen van Duryodhana en Duhshasana. Het verhaal speelt zich er af alsof alles op Java zelf gebeurt. UNESCO nam de wayang in 2003 op de lijst van meesterwerken van het immateriële erfgoed en in 2008 op de Representatieve Lijst.

Verder lezen

Naslagwerken, een overzicht van de uitzendingen en de vertaling waarop deze hervertelling steunt.