Boek 4 · bijlage
Namenlijsten
Over deze lijsten
Ook in dit boek somt het epos graag op: de bomen en de vogels van een woud, de brahmanen die een koning eren, de goden en de apsara's in de hemel van Indra, de volken op een koningsoffer, de koningen van vroeger, de wapens van de goden en van de danava's. Voor de oude luisteraars hoorden die reeksen bij het genoegen van het verhaal. In het verhaal van dit boek staan alleen de namen die later terugkomen of die de lezer nodig heeft. Hier volgen de lijsten volledig, in de volgorde van het verhaal. Bij elke lijst staat in welk hoofdstuk ze hoort en wie er spreekt.
De lijsten berusten, net als het verhaal, op de Engelse vertaling van Kisari Mohan Ganguli (1883–1896). Soms luidt een naam in de Sanskriettekst anders dan bij Ganguli; dan staat hier de vorm uit het Sanskriet. Wat alleen in een deel van de handschriften staat, wordt erbij gezegd. De heilige badplaatsen langs de tocht van de Pandava's staan niet hier, maar in "De tirtha's".
De namen staan in dezelfde leesbare spelling als de rest van het boek, zonder tekens boven of onder de letters. Bij planten, vogels en wapens staat waar het kan het Nederlandse woord; waar dat er niet is, blijft de naam uit het Sanskriet staan.
Veel namen in deze lijsten zijn ook de namen van anderen. Waar dat tot verwarring kan leiden, staat het erbij.
De bomen en vogels van het Dvaitavana
In het hoofdstuk "Waarom groeit je woede niet?", waar de Pandava's aan het einde van de hete tijd het Dvaitavana binnentrekken.
De bomen. Het woud stond vol bloeiende bomen: sala's en palmen, mango's, madhuka's, nipa's, kadamba's, sarja's, arjuna-bomen en karnikara's.
De vogels. In de toppen van de hoogste bomen zaten pauwen, datyuha's, chakora's en kokila's.
De arjuna-boom draagt dezelfde naam als Arjuna, de derde van de Pandava's.
De brahmanen die Yudhishthira eerden
In hetzelfde hoofdstuk, waar de rishi Baka Dalbhya Yudhishthira om zijn omgang met de brahmanen heeft geprezen, en alle brahmanen bij hem Yudhishthira eren. In het verhaal staan alleen Vyasa en Narada.
Dvaipayana, dat is Vyasa, en Narada, Jamadagnya en Prithushravas; Indradyumna, Bhaluki, Kritachetas en Sahasrapat; Karnashravas, Munja, Lavanashva en Kashyapa; Harita, Sthunakarna, Agniveshya en Shaunaka; Ritavak, Suvak, Brihadashva en Ritavasu; Urdhvaretas, Vrishamitra, Suhotra en Hotravahana. Zij en nog veel andere brahmanen met strenge geloften eerden Yudhishthira, zoals de rishi's Indra eren.
Jamadagnya betekent "de zoon van Jamadagni". Zo heet ook Parashurama, maar of hij hier bedoeld is, zegt het epos niet. Of deze Brihadashva de rishi is die de Pandava's later het verhaal van Nala vertelt, zegt het ook niet. Kashyapa en Shaunaka zijn namen die vaker voorkomen: welke Kashyapa en welke Shaunaka hier bedoeld zijn, zegt het epos niet. Suhotra is hier een brahmaan, niet een van de koningen die in boek 1 zo heten.
Draupadi's heilwens voor Arjuna
In het hoofdstuk "De jager", waar Draupadi afscheid neemt van Arjuna, die naar Indra gaat om de wapens van de goden te halen. In het verhaal noemt ze Uma, Lakshmi en Sarasvati, en de Vasu's, de Rudra's, de Aditya's en de Maruts.
Zij wenste dat ook Hri, Shri, Kirti, Dhriti en Pushti hem onderweg beschermden: de godinnen van de schaamte, van geluk en glans, van de roem, van de standvastigheid en van het gedijen. En behalve bij de scharen die in het verhaal staan, zocht ze haar toevlucht bij de Vishvedeva's en de Sadhya's, twee andere scharen van goden.
Deze heilwens staat niet in alle handschriften van het epos.
Op de Suravithi en in de zaal van Indra
In het hoofdstuk "De hoeders van de wereld", waar Arjuna in Amaravati, de stad van Indra, aankomt. In het verhaal staan "alle scharen van de goden", de brahmaanse rishi's, de koninklijke wijzen met koning Dilipa voorop en Narada, en bij de dans de apsara's Ghritachi, Menaka, Rambha en Urvashi.
Op de sterrenweg die Suravithi heet. Daar ontmoette Arjuna de Sadhya's en de Vishvedeva's, de Maruts, de stormgoden, en de twee Ashvins, de tweelinggoden; de Aditya's, de zonnegoden, de Vasu's, een schare van acht goden, en de elf Rudra's; de brahmaanse rishi's, zonder smet, en veel koninklijke wijzen met Dilipa voorop; Tumburu en Narada, en de twee gandharva's die Haha en Huhu heten.
De apsara's die in de zaal dansten. Ghritachi, Menaka, Rambha, Purvachitti en Svayamprabha; Urvashi, Mishrakeshi, Dundu, Gauri en Varuthini; Gopali, Sahajanya, Kumbhayoni en Prajagara; Chitrasena, Chitralekha, Saha en Madhurasvara, en duizenden anderen.
De apsara Chitrasena is niet de gandharva Chitrasena, bij wie Arjuna in de hemel de dans en de muziek van de gandharva's leert. Gauri is hier een apsara, niet de godin die ook zo heet. Tumburu is de gandharva die in de zaal het zingen leidt.
De volken op het koningsoffer
In het hoofdstuk "Door een spion", waar Sanjaya aan Dhritarashtra vertelt wat Krishna in het Kamyaka-woud tegen Yudhishthira zei: op het koningsoffer in Indraprastha had hij de koningen van de hele aarde uit angst voor de wapens van de Pandava's de gasten zien bedienen. In het verhaal staan de Vanga's, de Anga's, de Chola's, de Dravida's, de Singhala's, de Yavana's, de Shaka's en de Cina's.
Dit zijn alle volken die Krishna noemt: de Vanga's en de Anga's, de Paundra's en de Odra's, de Chola's, de Dravida's en de Andhaka's; de volken langs de kust van de zee en de bewoners van de havensteden; de Singhala's, de Barbara's en de andere mleccha's, de volken buiten de orde van de Veda, en de bewoners van de wildernis; de koningen van het westen, bij honderden, tot aan de zee; de Pahlava's, de Darada's, alle Kirata's, de Yavana's en de Shaka's; de Harahuna's, de Cina's, de Tukhara's en de Saindhava's; de Jaguda's, de Ramatha's en de Munda's, de bewoners van het rijk van de vrouwen, en de Tangana's. En nog veel anderen.
De Andhaka's staan hier tussen de volken van het oosten en het zuiden. Of ze dezelfden zijn als de Andhaka's die met de Vrishni's en de Bhoja's bij het geslacht van Krishna horen, zegt het epos niet.
De rishi's en de koningen in Narada's afscheid
In het hoofdstuk "Het stof van Kurukshetra", waar Narada, als hij Yudhishthira de tirtha's heeft beschreven, zegt welke grote rishi's op hem wachten en met welke koningen van vroeger hij te vergelijken is. In het verhaal staan Vishvamitra, Vasishtha, Markandeya, Bharadvaja, Vyasa en Durvasa, en bij de koningen Yayati, Pururavas, Bhagiratha en Kartavirya.
De rishi's die op hem wachten. Valmiki, Kashyapa, Atreya en Kaundinya, Vishvamitra en Gautama; Asita en Devala, Markandeya en Galava; Bharadvaja, Vasishtha en de muni Uddalaka; Shaunaka met zijn zoon, Vyasa, de eerste onder wie de mantra's opzeggen, Durvasa, de eerste onder de muni's, en Galava, groot in ascese.
De koningen met wie hij Yudhishthira vergelijkt. Hij zal grote roem krijgen zoals koning Mahabhisha. Zoals Yayati en Pururavas schittert hij door zijn eigen dharma, en zoals koning Bhagiratha en de beroemde Rama staat hij onder de koningen als de zon. Hij is beroemd zoals Manu, Ikshvaku, de roemrijke Puru en Vainya, de zoon van Vena. En zoals Kartavirya zal hij beroemd worden door zijn dharma.
Welke Rama Narada bedoelt, zegt het epos niet. In boek 1 werd een koning Mahabhisha opnieuw geboren als Shantanu, de vader van Bhishma; of Narada hem bedoelt, zegt het epos ook niet. Galava staat in de Sanskriettekst twee keer in de lijst.
De koningen van vroeger in Lomasha's gezelschap
In het hoofdstuk "Ik heb hem verteerd" noemen er twee keer mensen een reeks koningen van vroeger om Yudhishthira moed te geven.
De brahmanen. Als Yudhishthira met Lomasha langs de tirtha's wil trekken, vragen de brahmanen hem of ze mee mogen. Als hij in de tirtha's baadt, zeggen ze, zal hij de werelden bereiken die moeilijk te bereiken zijn, zoals koning Kartavirya, de koninklijke wijzen Ashtaka en Lomapada, en de held Bharata, die over de hele aarde heerste.
Lomasha. Onderweg vraagt Yudhishthira aan Lomasha waarom het zijn vijanden zo goed gaat en hem niet. Zoals koning Nriga, Shibi, de zoon van Ushinara, Bhagiratha, Vasumanas, Gaya, Puru en Pururavas door hun ascese en door de tirtha's roem en rijkdom kregen, zegt hij, zo zal Yudhishthira groot geluk krijgen. En zoals Ikshvaku met zijn zonen, zijn verwanten en zijn volgelingen, en Muchukunda, Mandhatri en koning Marutta door ascese roem kregen, net als de goden en de rishi's van de goden, zo zal hij ook grote roem krijgen.
Kartavirya is de koning met de duizend armen die ook Arjuna Kartavirya heet. Lomapada is de koning van de Anga's die later in dit boek de jonge Rishyashringa naar zijn stad laat halen.
De heiligdommen bij het altaar van de zoon van Richika
In het hoofdstuk "Rama, Rama", waar Yudhishthira langs de kust trekt en bij Shurparaka in een beroemd woud het altaar van de zoon van Richika ziet, met de heiligdommen van alle goden eromheen. In het verhaal staat "van de Vasu's en de Maruts tot Sarasvati, de godin van het woord".
Hij zag er de heiligdommen van de Vasu's en van de scharen van de Maruts, van de twee Ashvins, van Yama, de zoon van de zon, van de Aditya's en van Kubera, de heer van de rijkdom; van Indra, van Vishnu en van de machtige Savitri; van Bhaga, van de maan en van de zon, van Varuna, de heer van het water, en van de scharen van de Sadhya's; van de Beschikker, die ieder schepsel zijn deel toemeet, en van de voorouders; van Rudra met zijn gevolg; van Sarasvati, van de scharen van de siddha's en van Pushan; en van de andere onsterfelijken. In al die heiligdommen vastte hij, en hij gaf er kostbare edelstenen weg.
Savitri is een naam van de zon, en Bhaga is een van de Aditya's.
Satyaki's Vrishni-helden
In hetzelfde hoofdstuk, waar Satyaki in Prabhasa de Vrishni's oproept om zelf tegen de zonen van Dhritarashtra op te trekken, en zegt wie van hen wat zal doen. In het verhaal staan Pradyumna, Samba, Krishna en Aniruddha, en daarna Gada en Ulmuka, Sarana en Charudeshna "en de anderen".
Die anderen zijn Bahuka, Bhanu en Nitha, en de jonge Nishatha, dapper in de strijd. Met Gada, Ulmuka, Sarana en Charudeshna moeten zij doen wat bij hun geslacht past.
Bhanu en Nishatha staan ook in de namenlijsten van het vorige boek, onder de jonge Yadava's die Krishna bij zijn thuiskomst in Dvaraka omhelsde.
Op weg naar Badari
In het hoofdstuk "De geurige lotus", waar Ghatotkacha en zijn rakshasa's de Pandava's, Draupadi en de brahmanen door de lucht naar de grote jujube van Badari dragen. In het verhaal ziet de lezer de landen van de mleccha's met hun mijnen, en de bergvoeten met de vidyadhara's.
Op die bergvoeten woonden ook apen en kinnara's, wezens die in de bergen zingen, kimpurusha's en gandharva's. Er waren pauwen, chamara's, apen, ruru's, beren, gavaya's en buffels, een netwerk van beekjes, en allerlei vogels en dieren.
Chamara's zijn jakken, de runderen met de lange staart waarvan men waaiers maakt; ruru's zijn herten, en gavaya's wilde runderen.
De bomen, vogels en ertsen van de Gandhamadana
In het hoofdstuk "Een vuur onder as", waar de Pandava's te voet de Gandhamadana op trekken, en Yudhishthira Bhima wijst op alles wat er groeit en leeft. In het verhaal noemt hij de mango, de granaatappel, de jujube, de vijg, de ashoka en de karnikara, de pauwen en de olifanten. Hier volgt alles wat ze zagen.
De bomen met vruchten. Mango's en amrataka's, kokospalmen en tinduka's, ajataka's, jira's, granaatappels en citroenen; broodvruchtbomen, likucha's, bananen, dadelpalmen, amravetasa's, paravata's, kshaudra's en lieflijke nipa's; bilva's, houtappels, rozenappels, kashmari's en jujubes; plaksha's, trosvijgen, banyans en ashvattha's, kshirin's, bhallataka's, amalaka's, haritaka's en bibhitaka's; inguda's, karavira's en tinduka's met grote vruchten. Hun vruchten waren zoet als de drank van de onsterfelijkheid.
De bloeiende bomen. Champaka's en ashoka's, ketaka's en bakula's; punnaga's, saptaparna's en karnikara's; patala's, kutaja's, mandara's en indivara's; parijata's, kovidara's en deodars; sala's, palmen, tamala's en priyala's; shalmali's, kimshuka's, shimshapa's en sarala's. Verderop zagen ze sindhuvara's, karnikara's met gouden bloemen, kurabaka's, tilaka's en mangobomen in bloei, en sala's, tamala's, patala's en bakula's die als kransen om de toppen hingen.
De vogels in de bomen. Chakora's, shatapatra's, bhringaraja's en papegaaien, kokila's en kalavinka's, haritavogels en jivajivaka's, priyavrata's en chataka's. Rode, gele en roodbruine jivajivaka's zaten in de toppen en keken elkaar aan, en bij de bronnen stonden kraanvogels.
De meren. Ze lagen vol witte en roze lotussen en waterlelies van allerlei soort: kumuda's, pundarika's, kokanada's, utpala's, kahlara's en kamala's. Op het water zwommen kadamba-ganzen, chakravaka's, kurara's, waterhoenders, karandava's en plava's, ganzen, reigers en madgu's.
De ertsen. Yudhishthira wees Bhima op de ertsen die de berg kleurden: zilver, glanzend als de zon en als de wolken in de herfst; ertsen zwart als oogzalf en ertsen als goud; geel operment en vermiljoen; grotten van rood arseen, als de wolken bij zonsondergang, en rode oker in de kleur van hazenbloed; ertsen als witte en zwarte wolken, en ertsen die glansden als de opgaande zon.
Kadamba is hier de naam van een soort gans, niet van de boom.
De wapens die Arjuna van Indra kreeg
In het hoofdstuk "Behalve onsterfelijkheid". In het verhaal staat dat Arjuna vijf jaar in het huis van Indra woonde en van de koning van de goden alle wapens van de goden kreeg. In een deel van de handschriften worden ze opgesomd.
De vijftien wapens. Hij kreeg de wapens van Agni, van Varuna, van Soma, van Vayu en van Vishnu; van Indra zelf, van Pashupati en van Brahma; van Parameshthin en van Prajapati; van Yama, van Dhatri, van Savitri, van Tvashtri en van Vaishravana.
Pashupati is Shiva, de heer van de dieren. Zijn wapen, de Pashupata, had Arjuna al eerder van Shiva zelf gekregen, op de berg, na zijn gevecht met de jager. Parameshthin betekent "die boven alles staat", een naam van Brahma; Prajapati is de heer van de schepselen; Dhatri is de Beschikker, die ieder schepsel zijn deel toemeet; Savitri is een naam van de zon; Tvashtri is de ambachtsman van de goden; Vaishravana is Kubera, de heer van de rijkdom.
Indra's opsomming. Later vertelt Arjuna zijn broers wat Indra hem beloofde, nadat de hoeders van de wereld hem hun wapens hadden gegeven. In het verhaal zegt Indra alleen: "Kom naar mijn huis en leer daar alle wapens, ook die ik zelf heb." In het epos noemt hij ze: de wapens van Vayu en van Agni, van de Vasu's, van Varuna en van de Maruts; het wapen van de Sadhya's en dat van de Grootvader, Brahma; de wapens van de gandharva's, van de naga's en van de rakshasa's; alle wapens van Vishnu en die van de Nairrita's; en alle wapens die hij zelf had.
De wapens van de danava's
In het hoofdstuk "De stad in de zee" vertelt Arjuna hoe hij tegen de Nivatakavacha's vocht, de danava's in de stad op de bodem van de zee, en daarna tegen de daitya's van Hiranyapura, de stad die door de lucht gaat. In het verhaal staat telkens "hun wapens". Het epos noemt ze.
In de stad in de zee. Toen ze het geraas van de wagen hoorden en dachten dat de koning van de goden kwam, stonden de danava's klaar met bogen en pijlen, met spiesen en zwaarden, bijlen, knotsen en stampers. De Nivatakavacha's kwamen naar buiten met grote ijzeren spiesen, knotsen en stampers, met pattisha's, zwaarden en wagenwielen, met shataghni's, bhushundi's en bonte, versierde zwaarden. Ze vielen Arjuna aan met spiesen en pattisha's in de hand en wierpen spiesen en bhushundi's naar hem. Ze overstelpten hem met een regen van pijlen, spiesen en zwaarden, en het lievelingswapen van Indra hakte hun zwaarden, drietanden en werpspiesen in stukken.
In Hiranyapura. De daitya's van die stad waren altijd vrolijk, droegen kransen en hadden spiesen, zwaarden, stampers, bogen en hamers in de hand. Ze vielen Arjuna aan met pijlen van allerlei soort, met werpspiesen, speren en zwaarden.
Een pattisha is een speer met een brede punt; een shataghni is een wapen dat honderd man tegelijk doodt. Hoe een bhushundi eruitzag, zegt het epos niet.
De gestalten van het wapen van Rudra
In hetzelfde hoofdstuk, waar Arjuna tegen de daitya's van Hiranyapura het wapen van Rudra, de Pashupata, op de Gandiva legt en loslaat. In het verhaal staan herten, leeuwen en tijgers, buffels en olifanten, geesten van gestorvenen, gieren en makara's, bergen en zeeën, goden, rishi's en gandharva's.
Zodra het wapen los was, verschenen er duizenden gestalten: van herten, leeuwen en tijgers, van beren en buffels, van slangen en koeien; van olifanten, van srimara's en van sharabha's; van stieren, zwijnen en katten; van wezens met de kop van een beer, een paard of een ram, van uilen, en van wezens in de gedaante van vissen en kraaien; van jakhalzen, van geesten van gestorvenen en van bhurunda's; van panters, en van zwijnen en sharabha's die sprongen; van gieren, garuda's en makara's; van bomen, bergen en zeeën; van goden, rishi's en alle gandharva's; van pishacha's met de yaksha's, en van de vijanden van de goden; van guhyaka's en Nairrita's; van haaien met de kop van een olifant en van uilen; van scholen vissen en schildpadden, met allerlei wapens en zwaarden in de hand; en van rakshasa's met knotsen en hamers. Met die en nog veel meer gestalten was de hele wereld vol.
Sharabha's zijn de reusachtige dieren van de bergen, en garuda's reuzenvogels zoals Garuda, de koning van de vogels. Wat een srimara of een bhurunda is, zegt het epos niet.
Wie er kwam kijken naar Arjuna's wapens
In hetzelfde hoofdstuk, waar Arjuna zijn broers de wapens van de goden laat zien, en de aarde ervan beeft. In het verhaal kwamen rishi's en siddha's kijken, koninklijke wijzen, goden en gandharva's, en alle wezens die bewegen.
Het epos noemt ook de brahmaanse rishi's en de rishi's van de goden, de yaksha's en de rakshasa's, de vogels en alle wezens die door de lucht gaan.
De bomen aan de Sarasvati
In het hoofdstuk "Wie is een brahmaan?", waar de Pandava's in het twaalfde jaar van hun leven in het woud uit Vishakhayupa naar de Sarasvati en het meer van het Dvaitavana trekken.
Aan de oevers van de Sarasvati groeiden plaksha's, rudraksha's, rohitaka's, riet, snuhi's, jujubes, khadira's, shirisha's, bilva's, inguda's, pilu's, shami's en karira's. Daar, bij de rivier die de yaksha's, de gandharva's en de grote rishi's lief is, en die was als een offerplaats van de goden, leefden de zonen van de koning een tijd tevreden.
De vogels en bomen bij Bhima's jacht
In hetzelfde hoofdstuk, waar Bhima alleen door het woud zwerft, kort voordat de slang hem grijpt. In het verhaal ziet hij de bergrivieren en de wouden van deodars, die als netten voor de wolken waren.
De mooie streken van de Himalaya waar hij doorheen trok, klonken van de chakora's en de chakravaka's, de jivajivaka's, de kokila's en de bhringaraja's. Op de rivieren zwommen ganzen en karandava-eenden, en tussen de deodars stonden hoge kaliyaka's en geel sandelhout.