Naar de inhoud
De Mahabharataopnieuw verteld

Boek 3 · bijlage

Hymnen

Boek 3 · Het dobbelspel

Over deze hymnen

Twee keer wordt in dit boek een god met een lange lofzang aangeroepen. Op zijn tocht naar het zuiden ziet Sahadeva zijn leger in Mahishmati door het vuur van Agni omringd, en hij spreekt de god van het vuur toe tot die hem spaart. En in het woud, als Yudhishthira de brahmanen die hem volgen niet kan voeden, leert de huispriester Dhaumya hem de honderdacht namen van de zon, en Yudhishthira zingt de zon toe tot de god zich aan hem laat zien.

In het verhaal van dit boek staan van die hymnen alleen de kern en de belangrijkste beelden. Hier staan ze volledig.

Ze zijn, net als het verhaal, naverteld uit de Engelse vertaling van Kisari Mohan Ganguli (1883–1896). Soms zet Ganguli een eigen verklaring tussen haakjes in de tekst; die zijn hier niet overgenomen. De honderdacht namen van de zon volgen de Sanskriettekst, want daar is Ganguli's lijst op een paar plaatsen anders; wat hij anders heeft, staat erachter.

Agni en de zon hebben in deze hymnen veel namen. Waar een naam ook een betekenis heeft die de lezer helpt, staat die betekenis hier in gewone woorden.

Sahadeva's hymne aan Agni

In hoofdstuk 4, bij "Agni in Mahishmati", waar Sahadeva's leger door de vlammen van Agni wordt omringd, en Sahadeva zich reinigt, water aanraakt en de god toespreekt. Het begin van de hymne staat ook in het verhaal; hier staat hij heel.

Voor u is dit alles begonnen, Agni, u wiens spoor zwart is van rook. Eer aan u. U bent de mond van de goden, u bent het offer. Pavaka heet u, de zuiveraar, omdat u alles zuivert, en Havyavahana, omdat u de offergaven naar de goden draagt. Voor u zijn de Veda's ontstaan, en daarom heet u Jatavedas. U bent de eerste van de goden, en men noemt u Chitrabhanu, Anala en Vibhavasu, Hutashana, Jvalana en Shikhi, Vaishvanara, Pingesha en Plavanga, en Bhuritejas. Uit u is Kumara voortgekomen, dat is Skanda. U bent heilig, en men noemt u Rudragarbha en Hiranyakrit. Laat Agni mij gloed geven, laat Vayu mij levensadem geven, laat de Aarde mij voedsel en kracht geven, en laat het Water mij voorspoed geven. Agni, u die de oorsprong van het water bent, u die zo zuiver bent, u voor wie de Veda's zijn ontstaan, eerste van de goden en hun mond: zuiver mij door uw waarheid. Rishi's en brahmanen, goden en asura's gieten elke dag bij hun offers offerboter in u, zoals het voorschrift het wil. Laat de stralen van waarheid die van u uitgaan wanneer u zich bij die offers vertoont, mij zuiveren. U die de rook als vaandel draagt en een kroon van vlammen hebt, u die het kwaad verdrijft, u die uit de wind geboren bent en altijd in alle schepselen woont: zuiver mij door de stralen van uw waarheid. Zo heb ik mij gereinigd, en nu bid ik u met blijdschap: Agni, geef mij tevredenheid en voorspoed, kennis en vreugde.

"Wie met deze mantra's offerboter in het vuur giet," zei Vaishampayana erbij, "zal altijd voorspoed kennen; hij beheerst zichzelf en raakt vrij van al het kwaad dat hij gedaan heeft."

Daarna zei Sahadeva wat ook in het verhaal staat: dat Agni het offer niet mocht hinderen. Kumara en Skanda zijn namen van de krijgsgod die ook Kartikeya heet. Vayu is de god van de wind.

De honderdacht namen van de zon

In hoofdstuk 12, bij "De koperen pot", waar de huispriester Dhaumya Yudhishthira de honderdacht namen van de zon leert, zodat hij de brahmanen die hem naar het woud volgen, kan onderhouden. In het verhaal staan de namen niet; hier volgen ze allemaal, in de volgorde van de Sanskriettekst.

Surya, Aryaman, Bhaga, Tvashtri, Pushan, Arka, Savitri en Ravi. De stralende, de ongeborene, de Tijd, de Dood, de Beschikker, die het licht maakt. De aarde, het water, het vuur, de ruimte en de wind, de hoogste toevlucht. Soma, Brihaspati, Shukra, Budha en Angaraka. Indra, Vivasvat, die met de fonkelende stralen, de reine, Shauri en Shanaishchara. Brahma, Vishnu en Rudra, Skanda, Vaishravana en Yama. Het vuur van de bliksem, het vuur in de buik, het vuur van het brandhout, de heer van al wat straalt. Die de dharma als vaandel draagt, die de Veda maakte, die de ledematen van de Veda is, die de Veda draagt. Krita, Treta, Dvapara en Kali, de toevlucht van alle onsterfelijken. De kala en de kashtha, de muhurta's, de halve maanden, de maanden en het seizoen. Die het jaar maakt, de heilige vijgenboom, het rad van de tijd, die rijk is aan licht. De eeuwige Purusha, de yogi, het zichtbare en het onzichtbare, de altijddurende. Die over de wereld waakt, die over de schepselen waakt, Vishvakarma, die het duister verdrijft. Varuna, de zee, de straal, de regenwolk, het leven, die de vijanden doodt. De toevlucht van de schepselen, die over de schepselen heerst, die door alle schepselen wordt gediend. Het juweel, het goud, het begin van de schepselen, die wensen vervult, die naar alle kanten ziet. De overwinning, de wijde, die gunsten schenkt, die snel gaat, die de adem in stand houdt. Dhanvantari, die de rook als vaandel draagt, de eerste god, de zoon van Aditi. Die twaalf gedaanten heeft, met ogen als lotussen, de vader, de moeder en de grootvader. De poort naar de hemel van de goden, de poort van de schepselen, de poort van de bevrijding, de hemel van Indra. Die de lichamen maakt, die in zichzelf volkomen rust, het Zelf van alles, die naar alle kanten kijkt. Het Zelf van wat beweegt en stilstaat, het fijne Zelf, die een vriendelijke gestalte heeft.

Dit zijn de honderdacht heilige namen van de zon, die men prijzen moet. Indra heeft ze uitgesproken. Van Indra kreeg Narada ze, en daarna Dhaumya, en van Dhaumya kreeg Yudhishthira ze, en hij kreeg alles wat hij wenste.

Houd zelf ook de zon in gedachten, die de goden, de voorouders en de yaksha's dienen, die de asura's, de rakshasa's en de siddha's vereren, en die straalt als het beste goud en als het vuur.

Wie deze lofzang bij zonsopgang met aandacht opzegt, krijgt zonen, rijkdom en edelstenen; hij herinnert zich altijd zijn vroegere geboorten, en hij krijgt een sterk geheugen en een helder verstand. Wie deze lofzang van de hoogste van de goden rein, met een goed hart en met aandacht voordraagt, komt vrij van verdriet, van bosbrand en van de zee, en krijgt wat hij in zijn hart wenst.

Surya, Savitri, Ravi en Arka zijn namen van de zon; Aryaman, Bhaga, Tvashtri, Pushan en Vivasvat zijn, net als hij, zonen van Aditi. Soma is de maan, en Brihaspati, Shukra, Budha, Angaraka en Shanaishchara zijn de planeten die wij Jupiter, Venus, Mercurius, Mars en Saturnus noemen. Krita, Treta, Dvapara en Kali zijn de vier wereldtijden, en de kala, de kashtha en de muhurta zijn kleine maten van de tijd. Vaishravana is Kubera. Dhanvantari is de arts van de goden.

Ganguli heeft een lijst met een paar andere namen. Waar hier de halve maanden, de maanden en het seizoen staan, heeft hij de nacht, de wake en het ogenblik. In plaats van "die over de wereld waakt" heeft hij "die over de tijd waakt". Na "die door alle schepselen wordt gediend" heeft hij nog de schepper, Samvartaka, het vuur, het begin van alles, die niets begeert, de oneindige, Kapila en Bhanu. Voor "het juweel" en "het goud" heeft hij de geest en Suparna. En hij sluit de lijst met "de barmhartige Maitreya". Die Maitreya is niet de rishi Maitreya uit dit boek.

Yudhishthira's lofzang aan de zon

In hoofdstuk 12, bij "De koperen pot", waar Yudhishthira in de stroom van de Ganga staat, met zijn gezicht naar de zon, en de zon toezingt om voedsel voor zijn gasten. In het verhaal staat de lofzang in zijn belangrijkste beelden; hier volgt hij volledig.

U bent het oog van de wereld, zon, u bent het Zelf van al wat een lichaam heeft, uit u komen alle schepselen voort. U bent wat de mensen doen die de riten volbrengen. U bent de toevlucht van wie de sankhya kent, en de steun van wie de yoga beoefent. U bent een deur zonder grendel, u bent de weg van wie naar bevrijding verlangt. U draagt de wereld en u verlicht haar, u maakt haar rein en u beschermt haar, uit louter mededogen. Brahmanen die de Veda kennen, komen op de vaste tijden voor u staan en vereren u met de mantra's van hun eigen tak van de Veda, u die door de scharen van de rishi's wordt vereerd. De siddha's en de charana's, de gandharva's, de yaksha's, de guhyaka's en de naga's volgen uw wagen door de lucht, omdat ze gunsten van u willen. De drieëndertig goden, met Upendra en Mahendra, en de scharen die op hemelse wagens rijden, hebben hun doel bereikt door u te vereren. De besten van de vidyadhara's hebben alles gekregen wat ze wensten, door u kransen van hemelse mandarabloemen te brengen. De guhya's en de zeven scharen van voorouders, die van de goden en die van de mensen, zijn de eersten geworden doordat ze u alleen vereerden. De Vasu's, de Maruts en de Rudra's, de Sadhya's, de Marichipa's, de Valakhilya's en de siddha's hebben de hoogste plaats bereikt doordat ze voor u bogen. In alle zeven werelden, ook in die van Brahma, ken ik niets wat de zon te boven gaat. Er zijn andere wezens, groot en sterk, maar geen van hen heeft uw glans en uw kracht. Al het licht is in u, u bent de heer van al wat licht geeft. In u zijn de elementen en het verstand, de kennis en de ascese, en alles wat bij de ascese hoort. Uit uw gloed heeft Vishvakarma de discus met de mooie naaf gesmeed, waarmee Vishnu, die de boog Sharnga draagt, de trots van de asura's breekt. In de zomer trekt u met uw stralen het vocht omhoog uit alles wat een lichaam heeft, uit de planten en uit alle sappen, en in de regentijd laat u het weer vallen. Uw stralen verwarmen en verschroeien, en in de regentijd worden ze wolken die donderen, bliksemen en regenen. Wie door een koude wind verkleumd is, troost geen vuur, geen beschutting en geen wollen deken zo goed als uw stralen. U verlicht met uw stralen de hele aarde met haar dertien eilanden. U alleen zorgt voor het welzijn van de drie werelden. Als u niet opkwam, was de wereld blind, en dan konden de wijzen zich niet wijden aan de dharma, aan voorspoed en aan verlangen. Door uw gunst kunnen de brahmanen, de kshatriya's en de vaishya's hun vuren aanleggen, hun offers brengen, hun mantra's zeggen en hun ascese volbrengen. Wie de tijd kennen, zeggen dat u het begin en het einde bent van een dag van Brahma, die duizend wereldtijden duurt. U heerst over de Manu's en over de zonen van de Manu's, over de wereld en over wat geen mens is, over alle tijdperken van de Manu's en over hun heersers. Als de tijd van de ondergang komt, verteert het vuur Samvartaka, dat uit uw woede voortkomt, de drie werelden, en het blijft alleen over. Wolken in allerlei kleuren, uit uw stralen geboren, brengen met de olifant Airavata en met de bliksem de grote vloed. En u maakt uzelf tot twaalf, u wordt twaalf zonnen, en met uw stralen drinkt u de oceaan weer leeg. Men noemt u Indra, u bent Rudra, u bent Vishnu, u bent Prajapati. U bent het vuur en de fijne geest, u bent de heer en het eeuwige brahman. U bent Hamsa, Savitri, Bhanu, Amshumalin en Vrishakapi. U bent Vivasvat, Mihira, Pushan, Mitra en Dharma. U bent die met de duizend stralen, u bent Aditya en Tapana, de heer van de stralen. U bent Martanda, Arka, Ravi en Surya, de toevlucht, die de dag maakt, Divakara, die zeven paarden heeft, met stralen als haren, Virochana. Men noemt u de snelle, die het duister verdrijft, met de gele paarden. Wie u op de zesde of de zevende dag van de maanmaand met toewijding vereert, zonder moe te worden en zonder eigenwaan, die zoekt Lakshmi op, de godin van het geluk. Wie u met onverdeelde aandacht eert en voor u buigt, kent geen gevaren, geen zorgen en geen ziekten. Wie u toegewijd zijn, leven lang en gelukkig, vrij van alle ziekten en van al het kwaad. U die over al het voedsel heerst: geef ook mij voedsel in overvloed, want ik verlang naar voedsel om al mijn gasten met eerbied te onthalen. Ik buig ook voor allen die u volgen en aan uw voeten hun toevlucht hebben gezocht, voor Mathara, Aruna en Danda en de anderen, voor Ashani en Kshubha. En ik buig voor de moeders van alle schepselen, Kshubha, Maitri en de anderen. Laat hen mij beschermen, nu ik mijn toevlucht bij u zoek.

Toen de zon aan Yudhishthira verschenen was en hem de koperen pot had gegeven, verdween de god. Wie deze lofzang met een wens in zijn hart en met volle aandacht opzegt, krijgt van de zon wat hij vraagt, hoe moeilijk het ook te krijgen is. Of het nu een man is of een vrouw: wie hem elke dag opzegt of hoort, en om een zoon vraagt, krijgt een zoon; wie om rijkdom vraagt, krijgt rijkdom, en wie om kennis vraagt, krijgt kennis. Wie hem in de twee schemeringen opzegt en in nood is, komt vrij, en wie gebonden is, raakt zijn boeien kwijt. Brahma had de lofzang aan Indra gegeven, Indra aan Narada en Narada aan Dhaumya, en van Dhaumya kreeg Yudhishthira hem, en alles wat hij wenste. Wie hem opzegt, wint altijd in de strijd en verwerft grote rijkdom; hij raakt vrij van al het kwaad en gaat naar de wereld van de zon.

Upendra is Vishnu, en Mahendra is Indra. Hamsa, Bhanu, Amshumalin, Mihira, Tapana, Martanda, Divakara en Virochana zijn namen van de zon; Vrishakapi, Mitra en Dharma zijn hier dat ook. Mathara, Aruna en Danda horen bij het gevolg van de zon. Lakshmi is de godin van het geluk.