Begrip
de Beschikker
Uit de woordenlijst van boek 1
Hij die ieder schepsel zijn deel toemeet (hoofdstuk 4 en 11).
Uit de woordenlijst van boek 3
'De Beschikker, die ieder schepsel zijn deel toemeet' (hoofdstuk 3). Wat hij bepaalt, is volgens Dhritarashtra en Yudhishthira niet te ontlopen (hoofdstuk 7). Hij heeft bepaald dat Shalva door Krishna zal sterven, niet door Pradyumna (hoofdstuk 15).
Uit de woordenlijst van boek 4
'De Beschikker, die ieder schepsel zijn deel toemeet' (hoofdstuk 1). Wat hij heeft ingesteld, is niet te ontlopen: 'Kijk naar alle schepselen, koning: ieder doet wat zijn eigen aard hem ingeeft, zoals de Beschikker het heeft ingesteld', zegt Markandeya (hoofdstuk 1). 'Ik buig voor de Beschikker', zegt Draupadi tegen Yudhishthira, 'die jouw verstand heeft verward' (hoofdstuk 2). Zie de notitie Draupadi's vraag en de vier oorzaken en Heerser.
Draupadi's vraag en de vier oorzaken
In het Dvaitavana vraagt Draupadi aan Yudhishthira steeds weer: 'waarom groeit je woede niet?' (hoofdstuk 1). Ze ziet de Pandava's lijden en Duryodhana bloeien, en ze legt het bij de Beschikker en de Heerser. 'De wereld staat in de macht van de Heerser,' zegt ze, 'niet in haar eigen macht.' 'Zoals een houten pop, aan touwtjes vastgemaakt, haar ledematen beweegt, zo bewegen deze schepselen' (hoofdstuk 2). Ze gaat zo ver dat ze zegt: 'ik klaag de Beschikker aan, die dat scheve ziet en laat gebeuren' (hoofdstuk 2). Yudhishthira noemt dat ongeloof: 'Maar wat je zegt, is ongeloof: je ontkent dat daden vrucht dragen' (hoofdstuk 2). Hijzelf zegt: 'Ik leef niet naar de dharma om de vrucht ervan te zoeken' (hoofdstuk 2).
Daarna noemt Draupadi 'vier dingen waardoor een mens iets krijgt': het toeval, 'dat hem zonder enige reden iets in de schoot werpt', het lot, 'dat de goden hem toebedelen', de eigen inspanning, 'waarmee hij voor ieders ogen iets verwerft', en de aard van de dingen, 'die hem uit zichzelf, zonder oorzaak, iets geeft'. 'Alles wat een mens zo krijgt, is de vrucht van vroegere daden, en de Beschikker deelt die vruchten uit' (hoofdstuk 2). Toch kiest ze voor het handelen: 'Prijzenswaardig is een mens die op zijn handelen vertrouwt' (hoofdstuk 2). Het tegendeel van ongeloof heet in Pulastya's mond erop vertrouwen dat daden vrucht dragen (hoofdstuk 10). Aan het slot van het boek, in de greep van de slang, zegt Bhima: 'Ik denk dat het lot het hoogste is, en inspanning zinloos' (hoofdstuk 22). Draupadi's hele betoog over het handelen staat in Uit de redes.
Hij is wat heilig is, hij is het hoogste brahman, hij is de tirtha en het woud van de ascese, hij is de hoogste god, die heerst over wie heersen, de eeuwige, de Beschikker, de hoogste staat; wie hem kent, treurt niet meer.
Waar het voorkomt
- Vier windstrekenHoofdstuk elf · boek 4