Namaste
Namaste is de groet waarbij je de handpalmen voor je borst tegen elkaar legt en je hoofd een stukje buigt. Het woord is Sanskriet. Veel hindoes gebruiken het bij het begroeten en bij het afscheid nemen, en iedereen die weleens een yogales heeft gevolgd, kent het van het eind van de les.
Wat betekent namaste?
Het woord bestaat uit twee delen. Namas is "buiging" of "eerbetoon", en te is "voor jou". Samen: ik buig voor je. Sommige hindoes, vooral wie de Vedanta volgt, een filosofische richting binnen het hindoeïsme, leggen er een diepere laag in: in elk mens woont het goddelijke, en de groet wordt dan: ik buig voor het goddelijke in jou. Zo wordt het ook in de yogales vaak uitgelegd, als "het goddelijke in mij groet het goddelijke in jou". Die uitleg is bij het woord gaan horen, maar niet iedereen die het zegt heeft haar in gedachten: voor veel mensen is het gewoon een beleefde groet, zoals "goedendag".
Het gebaar: anjali mudra
Het gebaar heet anjali mudra. Een mudra is een gebaar van de handen, en anjali is de holte die ontstaat als je de handen tegen elkaar legt. De vingertoppen wijzen omhoog, de duimen liggen tegen de borst, en meestal volgt er een lichte buiging. Het woord erbij mag weg: het gebaar alleen is ook een groet. Het hoort ook bij de eredienst: bij een puja, de verering van een god met gebed, bloemen en licht, is het buigen een vast onderdeel. Aardewerken figuurtjes van opgravingen op plaatsen van de Indusbeschaving, een oude stedelijke cultuur in Zuid-Azië, lijken in dezelfde houding te staan; wat ze betekenden, is niet bekend.
Namaskar, vanakkam en Ram Ram
Namaste is niet de enige groet. Namaskar is dezelfde groet in een andere vorm, en in de praktijk worden de twee door elkaar gebruikt. Welk woord iemand kiest, hangt af van de streek, de taal en de gemeenschap. In Tamil Nadu zegt men vanakkam. Op het platteland van Noord-India is Ram Ram gebruikelijk, de naam van de god Rama als groet. Jaïnisten en sikhs hebben weer eigen groeten. In Nederland en Suriname zeggen vooral aanhangers van de Arya Samaj, een hervormingsbeweging binnen het hindoeïsme, namaste; hindoes die het Sanatana Dharma, de traditionele leer, volgen, groeten met Ram Ram.
Wanneer wordt namaste gezegd?
Veel hindoes zeggen het bij het begroeten, bij het afscheid en bij het bedanken, tegen een gast, een buur, een onbekende of een leraar. Het is vooral gangbaar in Noord-India en in beleefde omgang, naast de groeten per streek hierboven. De gedachte erachter is oud: behandel de gast als een god. Het gebaar is er ook voor de goden zelf: wie een tempel binnengaat of voor het huisaltaar staat, groet de godheid met gevouwen handen.
Voor ouderen en leraren bestaat een diepere buiging: pranama. Er zijn er zes soorten, van gevouwen handen tegen het voorhoofd tot het volledig languit op de grond liggen. De bekendste is het aanraken van de voeten, charan sparsh. Kinderen doen het bij ouders en grootouders, leerlingen bij hun leraar, en wie een heilige ontmoet, vraagt zo om zijn zegen. Wie de voeten aanraakt, erkent dat de ander ouder, wijzer of heiliger is.
Namaste in de yogales
In de yogales van het Westen is namaste een vast onderdeel geworden: de leraar zegt het aan het eind, de groep zegt het terug, en vaak liggen de handen dan in anjali mudra tegen de borst. Het wordt daar meestal uitgelegd als dank en als eerbetoon aan elkaar, en soms als een teken dat iedereen in de les gelijk is.
In India is namaste in de eerste plaats een groet in het dagelijks leven; het ritueel om de les mee af te sluiten is vooral westers. Rumya Putcha, onderzoekster aan de University of Georgia, wijst erop dat het woord de Engelstalige wereld bereikte via het Britse bestuur in India en daar is gaan staan voor spiritualiteit.
Over dat gebruik wordt verschillend gedacht. Sommigen noemen het toe-eigening van een hindoegroet, anderen zien in het gebruik een respectvolle groet die een les begint of afsluit. Over de herkomst van yoga zelf gaat de pagina yoga.
Wat de boeken tot nu toe vertellen
Wie iets vraagt of aanbiedt, staat in de boeken met gevouwen handen voor de ander, een leerling voor zijn leraar of een koning voor een priester. Bij hun vertrek uit de hoofdstad raken de vijf broers, de Pandava's, de voeten aan van de oudsten van hun familie. Als Arjuna, een van hen, terugkeert van zijn verblijf bij de goden, buigt hij eerst tot aan de voeten van Dhaumya, de huispriester van de broers, en pas daarna voor zijn eigen broers. Het woord namaste zelf komt in de boeken niet voor.
Veelgestelde vragen
Mag ik namaste zeggen als ik geen hindoe ben?
Als je het met respect doet en weet wat je zegt, "ik buig voor je", is het een vriendelijke groet. Tegenover iemand die je niet kent, is het het veiligst de ander het voortouw te laten nemen: legt die de handen tegen elkaar, doe dan hetzelfde, en steekt die een hand uit, neem hem dan aan.
Is het gebaar alleen hindoeïstisch?
Het komt in heel Azië voor. Thailand, Cambodja en Indonesië kennen verwante groeten, en in de coronatijd gebruikten ook mensen die geen hindoe zijn namaste wereldwijd als groet zonder aanraking, in plaats van een handdruk.
Hoe spreek je namaste uit?
In de yogales hoor je vaak "na-ma-stee", terwijl het in Zuid-Azië dichter bij "num-us-teh" ligt.
Moet ik de voeten van iemand aanraken?
Van een bezoeker verwacht niemand dat. Het hoort bij de verhouding tussen kinderen en ouders, of leerling en leraar. Wie twijfelt, groet met gevouwen handen en een lichte buiging.
Verder lezen
Deze bronnen gaan dieper in op de betekenis, het gebaar, de groeten per streek en het gebruik in de yogales.
- Namaste op de Nederlandse Wikipedia, ook over het gebruik in Nederland en Suriname.
- Wat betekent namaste eigenlijk, De Betere Wereld.
- Namaste, Anjali Mudra en Pranama op de Engelse Wikipedia.
- Rumya Putcha over namaste en yoga, Wellcome Collection.
- Traditionele Indiase groeten, eSamskriti, met de groeten per streek.
- Op deze site: hindoeïsme, yoga, Arjuna en Dhaumya.