Naar de inhoud
De Mahabharataopnieuw verteld

Begrip

dobbelaar

Uit de woordenlijst van boek 3

Wie met de dobbelstenen speelt. Zie de notitie Het dobbelspel.

Uit de woordenlijst van boek 4

Wie met de dobbelstenen speelt. Shakuni is 'een sluwe dobbelaar' (hoofdstuk 2). Zie de notitie Het dobbelspel van Nala.

Het dobbelspel

Een dobbelaar is iemand die het spel met de dobbelstenen speelt, en het woord klinkt niet vriendelijk (hoofdstuk 7). Wat een speler op het spel zet, is zijn inzet; wie gooit, doet een worp. Bij elke worp roept Shakuni hetzelfde woord: 'Gewonnen!' (hoofdstuk 8). Hoe het spel precies gespeeld werd, zegt het epos niet. Het zegt wel dat Shakuni de stenen kent 'tot in hun wezen' en dat hij naar bedrog greep (hoofdstuk 8). Dat hij voor Duryodhana speelt terwijl Duryodhana de inzet levert, vindt Yudhishthira 'tegen de regel' (hoofdstuk 8). Het tweede spel wordt met één worp beslist (hoofdstuk 10).

Het spel heet een 'vriendschappelijk spel' (hoofdstuk 7). Maar het begint met een uitdaging, en die mag een kshatriya niet weigeren: 'Als ik word uitgedaagd, weiger ik nooit', zegt Yudhishthira (hoofdstuk 7). Dhritarashtra laat er een eigen zaal voor bouwen (hoofdstuk 7). Duryodhana noemt het spel 'een gebruik dat de ouden hebben ingesteld'; Vidura noemt het 'de wortel van twist' (hoofdstuk 7 en 8).

Het dobbelspel van Nala

Een dobbelaar is iemand die met de dobbelstenen speelt, en het woord klinkt niet vriendelijk. De boodschap die Damayanti overal laat rondroepen, begint met: 'Waar ben je heen, dobbelaar, mijn lief' (hoofdstuk 8). Wie het spel beheerst, is iemand die het spel kent. Yudhishthira werd uitgedaagd 'door sluwe dobbelaars, die de stenen kenden' (hoofdstuk 6), en Brihadashva neemt hem de vrees af 'dat iemand die het spel kent je weer uitdaagt' (hoofdstuk 9).

Kali gaat in Nala wonen, en Dvapara wordt 'de voornaamste van de stenen', 'de steen die Vrisha heet' (hoofdstuk 7). Nala verliest alles; 'de roes van de stenen had hem te pakken' (hoofdstuk 7). Later, als wagenmenner van koning Rituparna, ruilt hij kennis tegen kennis. Rituparna kent het hart van de dobbelstenen, Nala het hart van de paarden. 'Neem het hart van de dobbelstenen van me, zoals je wilt', zegt Rituparna. 'En laat het hart van de paarden als onderpand bij jou blijven' (hoofdstuk 9). Het hart van de paarden blijft dus als onderpand bij Nala. Zodra Nala het hart van de dobbelstenen kent, gaat Kali uit hem weg (hoofdstuk 9). Hoe het spel gespeeld werd en wat dat hart precies is, zegt het epos niet; Rituparna zegt alleen: 'Ik ken het hart van de dobbelstenen', en: 'ik ben bedreven in getallen' (hoofdstuk 9).

Dan daagt Nala zijn broer Pushkara uit. Hij zet Damayanti en al zijn bezit in, Pushkara zijn rijk: 'Wie het rijk of het bezit van een ander heeft gewonnen en meegenomen, moet hem een tegenspel geven, want dat is de hoogste regel, zegt men' (hoofdstuk 9). Zo'n nieuw spel heet een tegenspel. 'Met één worp versloeg Nala hem' (hoofdstuk 9). Aan het slot geeft Brihadashva Yudhishthira het hart van de dobbelstenen (hoofdstuk 9). Zie ook de woordenlijst van boek 3, bij Het dobbelspel.

Wijze mensen prijzen de trots van een dobbelaar op zijn bedrog niet.

De eerste keer, in Het vriendschappelijke spel (hoofdstuk acht, boek 3)

Waar het voorkomt

  1. Het vriendschappelijke spelHoofdstuk acht · boek 3
  2. Wie verloor u eerst?Hoofdstuk negen · boek 3
  3. De derde gunstHoofdstuk tien · boek 3
  4. Het veertiende jaarHoofdstuk elf · boek 3
  5. De Tijd heft geen stafHoofdstuk elf · boek 3
  6. Geen man meerHoofdstuk twee · boek 4
  7. De moedervlekHoofdstuk acht · boek 4
  8. Alleen Nala kent NalaHoofdstuk negen · boek 4