Begrip
gurudakshina
Uit de woordenlijst van boek 1
Het afscheidsgeschenk dat een leraar toekomt. Daarmee lost een leerling zijn schuld aan de leraar af (hoofdstuk 2).
Uit de woordenlijst van boek 2
Het geschenk waarmee een leerling aan het einde van zijn leerjaren zijn schuld aan zijn leraar aflost. Drona vraagt Ekalavya om zijn duim (hoofdstuk 2), en de prinsen om de gevangen koning Drupada (hoofdstuk 2).
Uit de woordenlijst van boek 4
'Het geschenk dat een leraar toekomt', aan het einde van de leertijd. In boek 2 vroeg Drona zijn gurudakshina van zijn leerlingen. Hier vraagt Indra het van Arjuna: hij moet de Nivatakavacha's doden. 'Dat is je gurudakshina' (hoofdstuk 20). Als het gedaan is, zegt Indra: 'daarmee heb je mij een grote gurudakshina gebracht' (hoofdstuk 21).
De wapens van de goden
Arjuna gaat naar het noorden om de wapens van de goden te halen. Zo'n wapen hoort bij een god, en wie het krijgt, krijgt er de mantra's bij om het los te laten en terug te roepen: Arjuna 'nam het wapen in ontvangst met de mantra's en de riten, en met de kennis om het los te laten en terug te roepen' (hoofdstuk 4). Om de weg naar de goden te vinden, krijgt hij eerst van Yudhishthira de Pratismriti, de kennis die Vyasa doorgaf (hoofdstuk 2 en 3).
Shiva geeft hem na het gevecht in de gedaante van een Kirata zijn eigen wapen, de Pashupata, het wapen van Rudra (hoofdstuk 3). Daarna komen de hoeders van de wereld op de berg, en elk geeft hem een wapen: Yama zijn strafstaf, Varuna zijn strikken, en Kubera Antardhana, 'het wapen van het verdwijnen' (hoofdstuk 4). In de stad van Indra leert Arjuna vijf jaar lang de wapens van Indra, waaronder de bliksem. 'Vijftien wapens heb je gekregen,' zegt Indra, 'met de vijf manieren om ermee om te gaan: je weet hoe je ze loslaat, hoe je ze terughaalt en hoe je ze opnieuw loslaat, wat je doet als er iets misgaat, en hoe je ze afweert' (hoofdstuk 20). Daarna vraagt Indra zijn gurudakshina.
Over zijn pijlen spreekt Arjuna mantra's uit: 'Ik zei de mantra's van het wapen van Brahma over mijn pijlen op' (hoofdstuk 21). Shiva waarschuwt hem dat hij de Pashupata nooit overhaast op een mens mag loslaten: 'Als het neerkomt op iemand met weinig vuur, verbrandt het de hele wereld' (hoofdstuk 3). Arjuna belooft het: 'Ik zal de wapens van de goden nooit op mensen gebruiken,' zegt hij, 'behalve om wapens af te weren' (hoofdstuk 20). Hij gebruikt ze tegen de danava's in de zee en in de stad die door de lucht gaat (hoofdstuk 21). Welke wapens hij van Indra kreeg, welke de danava's tegen hem inzetten en welke gestalten uit het wapen van Rudra voortkomen, staat in de namenlijsten. Zie ook hoofd van Brahma.
'Want er wordt gezegd: "Wie onderricht geeft tegen het gebruik in en wie het ontvangt tegen het gebruik in, van die twee sterft er één, en tussen hen ontstaat vijandschap." Nu ik verlof heb gekregen, wil ik u het afscheidsgeschenk brengen dat een leraar toekomt, de gurudakshina, waarmee een leerling zijn schuld aan hem aflost.'
Waar het voorkomt
- De oorringen van de koninginHoofdstuk twee · boek 1
- De kop van de vogelHoofdstuk twee · boek 2
- De gurudakshinaHoofdstuk twee · boek 2
- De dochter uit het vuurHoofdstuk vijf · boek 2
- Behalve onsterfelijkheidHoofdstuk twintig · boek 4
- Een mens is hun doodHoofdstuk eenentwintig · boek 4