Begrip
Kali
Uit de woordenlijst van boek 3
De gestalte van het laatste en slechtste van de vier wereldtijdperken. Als Vidura van het spel hoort, begrijpt hij 'dat Kali voor de deur stond' (hoofdstuk 7). Kali is hier geen godin.
Uit de woordenlijst van boek 4
'De gestalte van het laatste en slechtste tijdperk' (hoofdstuk 7). Kali gaat in Nala wonen. 'In het twaalfde jaar zag hij er een', een opening: Nala ging zitten voor de riten van de schemering zonder zijn voeten te wassen (hoofdstuk 7). Zodra Nala het hart van de dobbelstenen kent, gaat Kali uit hem weg, in een vibhitaka (hoofdstuk 9). Kali is hier geen godin. Zie de notitie De vier tijdperken.
De vier tijdperken
Het epos kent vier tijdperken, die steeds weer rondgaan. Hanuman legt ze uit aan Bhima (hoofdstuk 18). 'Het eerste tijdperk heet Krita', zegt hij, en 'Krita betekent gedaan: alles was al gedaan, en er hoefde niets meer te gebeuren.' In het krita-tijdperk 'staat de dharma van de vier standen op vier benen', en Narayana, 'het Zelf van alle schepselen', is wit. In het treta-tijdperk begint het offer: 'De dharma verliest een been, en Vishnu wordt rood.' In het dvapara-tijdperk 'is de dharma voor de helft weg', Vishnu wordt geel en de Veda wordt in vieren gedeeld. 'In het kali-tijdperk staat de dharma op één been.' Vishnu wordt dan zwart; het is 'dat tijdperk van de duisternis', en 'het begint binnenkort'. 'Zoals de tijdperken rondgaan, neemt de dharma af, en met de dharma neemt de wereld af' (hoofdstuk 18).
Pulastya zegt het korter: 'In het krita-tijdperk, het eerste en volmaakte van de vier, was alles heilig', in het tweede Pushkara, in het derde Kurukshetra, 'en in het kali-tijdperk, het laatste en slechtste, is het de Ganga' (hoofdstuk 10). Aan de Narmada wijst Lomasha een plek aan waar twee tijdperken elkaar raken: 'Hier raken twee tijdperken elkaar, het tweede en het derde, de Treta en de Dvapara' (hoofdstuk 15). Lomasha heeft ook 'het tijdperk van de goden' gezien, toen de daitya's en de danava's door onrecht groeiden en weer vergingen (hoofdstuk 11). Aan het einde van een tijdperk vergaat de wereld: de Pashupata is het wapen 'dat aan het einde van een tijdperk de hele wereld vernietigt' (hoofdstuk 3).
Met een hoofdletter is Kali de gestalte van het laatste en slechtste tijdperk, en Dvapara die van het derde. In het verhaal van Nala gaat Kali in de koning wonen, en Dvapara kruipt in de dobbelstenen (hoofdstuk 7). Kali is hier geen godin. Ook in Lomasha's les over de asura's 'drong ook Kali binnen, de gestalte van het laatste en slechtste tijdperk' (hoofdstuk 11).
Duryodhana kwam voort uit een deel van Kali, de gestalte van het laatste en slechtste tijdperk.
Waar het voorkomt
- De delen van de godenHoofdstuk acht · boek 1
- Een vriendschappelijk spelHoofdstuk zeven · boek 3
- Hij is er niet meerHoofdstuk zeven · boek 4
- Het halve kleedHoofdstuk zeven · boek 4
- De vibhitakaHoofdstuk negen · boek 4
- De wind als getuigeHoofdstuk negen · boek 4
- Het tegenspelHoofdstuk negen · boek 4
- Het hart van de dobbelstenenHoofdstuk negen · boek 4
- Wie wil er nog eten?Hoofdstuk elf · boek 4