Plaats
Himalaya
De Himalaya is het hoogste gebergte van de aarde en in de Mahabharata, het Indiase epos over de strijd tussen twee takken van één koningshuis, de plek waar mensen en goden elkaar ontmoeten. Het woord is Sanskriet: hima, sneeuw, en alaya, woning, dus "woonplaats van de sneeuw". Wie in het epos ascese wil doen, een leven van strenge boetedoening, gaat naar de Himalaya; wie een god zoekt, ook. In boek 4 trekken de vijf Pandava's, de broers om wie het verhaal draait, met Draupadi, die met alle vijf getrouwd is, te voet de bergen in, tot waar het pad voor mensen ophoudt.
Een berg als gedaante van een god
Voor hindoes is de Himalaya meer dan een gebergte: het geldt als de woonplaats van de belangrijkste goden, en de overlevering heeft de berg een gezicht gegeven. Himavat, "de besneeuwde", is de koning van de bergen en, volgens de Puranas, latere teksten met verhalen over de goden, de vader van Parvati, de vrouw van Shiva, en van de rivier de Ganga. In het epos zelf noemt Shiva, een van de grote goden, de Ganga "de dochter van de koning van de bergen"; Lomasha, de wijze die de broers op hun tocht leidt, noemt haar "de dochter van de Himalaya". Hoe ze uit de hemel naar de aarde kwam, staat bij wat een tirtha is.
De Himalaya in de verhalen
Het epos kent geen top als een bergbeklimmer, maar heilige bergen met elk een eigen naam en een eigen bewoner: de Gandhamadana, de Kailasa, de Mainaka, en daarboven de Meru. De bladzijden over Gandhamadana, Kailasa, Badari en Meru hebben elk hun eigen verhaal.
De berg van de ascese. Wie zich wil bedwingen, gaat naar de Himalaya. Arjuna, een van de Pandava's, leeft er vier maanden van vrucht tot lucht, en zijn ascese is zo zwaar dat de rishi's, wijzen van grote kennis en ascese, bij Shiva klagen dat de windstreken ervan roken.
De berg van de goden, met een grens. Kubera, de god van de rijkdom en heer van de yaksha's, de halfgoddelijke wezens die hem dienen, woont op de Kailasa. Op de Gandhamadana, zegt de koninklijke wijze Arshtishena, komt hij op de dagen van nieuwe en volle maan zitten, met de apsara's, de danseressen uit de hemel van de goden, om zich heen. Maar de top is de tuin van de goden: "Verder kun je niet. Dat is de plek waar de goden spelen, en voor mensen is daar geen weg." Wie uit roekeloosheid verder gaat, doden de rakshasa's, mensenetende nachtwezens die elke gedaante kunnen aannemen, met ijzeren spiesen.
De berg als weg. De Himalaya is ook een pelgrimsroute: een gebergte vol tirtha's, heilige badplaatsen waar pelgrims naartoe trekken. Als de broers op weg gaan naar Badari, dragen de rakshasa's van Ghatotkacha, de zoon van Bhima, Draupadi en de priesters die met hen meegaan over de steilste stukken.
Badari en Badrinath
Aan de Ganga, die het epos hier de Bhagirathi noemt, ligt de hermitage van Nara en Narayana, twee rishi's die samen ascese doen. Ze heet Badari, naar de jujube die er staat, de grote Vishala met zijn diepe schaduw en zoete vruchten. In de hermitage is het nooit te koud of te heet, en wie zich van de dharma heeft afgekeerd, komt er niet binnen. Dhaumya, de huispriester van de Pandava's, zegt van Narayana dat hij, waar hij woont, de hele wereld met al haar tirtha's bij zich heeft.
Voor hindoes is Badari tot vandaag een van de heiligste plaatsen. Het dorp heet nu Badrinath en ligt op 3133 meter aan de Alaknanda, een van de bronrivieren van de Ganga, in de Indiase deelstaat Uttarakhand. In de tempel is Vishnu als Badrinath aanwezig in een zwart stenen beeld, een murti, in lotushouding; pelgrims komen hem zien. Badrinath is een van de vier Char Dham, de grote bedevaartsoorden van India: Badrinath in het noorden, Dvaraka (nu Dwarka) in het westen, Puri in het oosten en Rameswaram in het zuiden. Ook is het een van de vier plaatsen van de Chota Char Dham, het "kleine" viertal in de bergen van Uttarakhand: Yamunotri, Gangotri, bij de gletsjer waaruit de Ganga ontspringt, Kedarnath, een tempel van Shiva, en Badrinath.
Kailasa, de berg van Shiva en Kubera
In het epos is de Kailasa de berg die Kubera zo lief is, en die eruitziet als een wolk. Vlak bij de top ligt het lotusmeer waar Bhima, een van de Pandava's, de geurige lotus voor Draupadi gaat plukken, en waar hij Kubera's wachters verslaat. Op de weg erheen heet de berg zeshonderd yojana hoog, een maat voor afstand die niet bedoeld is om na te meten. Het is ook de berg waar Shiva zich terugtrekt: als hij de Ganga heeft opgevangen, keert hij met de goden terug naar de Kailasa.
Hindoes herkennen in de Kailasa de Kailash in Tibet, 6718 meter hoog, het huis van Shiva. De berg is ook heilig voor Tibetaanse boeddhisten, jains en aanhangers van de Bön-godsdienst; zie Kailasa.
De Meru
Boven de Himalaya komt in het epos de Meru: de gouden berg, de eerste van alle bergen. Dhaumya wijst hem Yudhishthira, de oudste Pandava, aan: de zaal van Brahma staat op de top, de zeven rishi's gaan er onder en weer op, en elke dag gaan de zon en de maan rechtsom om de berg heen. Wat op de kaart met de Meru overeenkomt, is niet te zeggen. Zie Meru en, voor de berg die bij het karnen van de oceaan als karnstok dient, Mandara.
Wat de boeken tot nu toe vertellen
Boek 1, Het huis van de Kuru's. De Valakhilya's, rishi's zo klein als een duim die met hun hoofd naar beneden aan een tak hingen, trekken naar de Himalaya om daar hun ascese voort te zetten. Koning Pandu, de vader van de Pandava's, vestigt zich met zijn vrouwen Kunti en Madri op de zuidelijke helling. Als hij door een vloek geen kinderen kan krijgen, steekt hij het gebergte over en komt hij bij de Gandhamadana en bij Shatashringa, de berg van de honderd toppen, waar de Pandava's worden geboren.
Boek 2. Arjuna trekt tijdens zijn verbanning naar de hellingen van de Himalaya. Onderweg doet hij er tirtha's aan, onder andere de hermitage Hiranyabindu.
Boek 3, Het dobbelspel. De Himalaya is verder weg, een naam in verhalen. De rishi Narada vertelt Yudhishthira dat hij zijn grote gelofte op de hellingen deed, en Arjuna's legers trekken door de bergen van het noorden.
Boek 4, De wapens van de goden. Hier gaan de Pandava's zelf naar de bergen. Arjuna vertrekt alleen, "verbonden met de yoga die naar Indra leidt". Op de rug van de Himalaya komt hij een jager tegen die zich niet laat verjagen: het is Shiva zelf, en van hem krijgt Arjuna zijn wapen. Indra, de koning van de goden, haalt hem daarna met zijn wagen naar zijn hemel. De andere vier broers trekken na hun bezoek aan de tirtha's de bergen in, met Draupadi en Lomasha, een rishi. Op de zeventiende dag bereiken ze "de heilige hellingen van de Himalaya", en aan de voet van de Gandhamadana vangt Arshtishena hen in zijn hermitage op. Vanuit Badari gaat Bhima voor Draupadi op zoek naar de geurige lotus. Onderweg ontmoet hij Hanuman, de vorst van de apen, een zoon van dezelfde god van de wind als hij en dus zijn broer, en bij het meer van Kubera vecht hij met de yaksha's. Als Arjuna terugkeert, blijven ze nog een maand in Badari voor ze langs dezelfde weg teruggaan. Aan het slot van het boek dalen ze weer af naar het woud Dvaitavana. Hoe het verder gaat, vertellen de volgende boeken; welke er al zijn, staat op Lezen.
- GandhamadanaTen slotte kwam hij bij de berg Gandhamadana, en daar zag hij zijn vader Kashyapa, verzonken in ascese.in 16 verhalen
- Badarinu BadrinathHij trok naar Gandhamadana, naar Badari, naar Gokarna, naar de wouden van Pushkara en naar de voet van de Himalaya.in 10 verhalen · ligging volgens de overlevering
- Kailasanu Kailash (Tibet)Rondom stonden hoge, spierwitte huizen van zeven verdiepingen, als de toppen van de Kailasa die tot in de wolken reiken.in 15 verhalen · ligging volgens de overlevering
- MeruDe gouden berg, de eerste van alle bergen.in 17 verhalen
- MainakaDe berg Mainaka zoekt er een schuilplaats uit angst voor de bliksem van Indra, en de asura's trekken zich erin terug als ze in zware gevechten verslagen zijn.in 7 verhalen
Veelgestelde vragen
Waar ligt de Himalaya?
Over ongeveer 2400 kilometer in het noorden van het Indiase subcontinent, door India, Nepal, Bhutan, China (Tibet) en Pakistan. Het gebergte ontstond ongeveer 55 tot 60 miljoen jaar geleden, toen de Indiase plaat tegen de Euraziatische botste. De bergen uit het epos liggen in het deel dat nu bij de Indiase deelstaat Uttarakhand hoort, en in Tibet.
Wanneer kun je naar Badrinath en de Chota Char Dham?
In de winter liggen de plaatsen onder de sneeuw. De tempel van Badrinath is ongeveer van eind april tot begin november open; daarna wordt hij gesloten en wordt de god tot het voorjaar in Jyotirmath vereerd.
Kun je de Kailash beklimmen?
In geen van de vier tradities waarvoor de berg heilig is, mag dat. Pelgrims lopen in 52 kilometer om de berg heen, hindoes en boeddhisten met de klok mee, jains en aanhangers van de Bön tegen de klok in. Vanuit India organiseert het ministerie van Buitenlandse Zaken, samen met China, de Kailash Mansarovar Yatra, een bedevaart in de zomer; die vindt sinds 1954 plaats, met onderbrekingen. In 2020 werd ze stilgelegd en in 2025 is ze hervat.
Wie waren Nara en Narayana?
Twee rishi's die in Badari samen ascese deden. Narayana is ook een naam van Vishnu, wiens tempel er nu staat. Shiva zegt tegen Arjuna dat hij in een vroeger lichaam Nara was, met Narayana als metgezel, en Indra noemt Arjuna en Krishna de oude rishi's Nara en Narayana. Zie Nara.
Verder lezen
Voor wie de plaatsen van nu wil opzoeken.
- Himalaya en Kailash op de Nederlandse Wikipedia; Badrinath daar is kort.
- Himalayas, over het ontstaan en de heilige plaatsen van het gebergte, en Himavan, de berg als god.
- Badrinath Temple, Gangotri en Kedarnath Temple over de tempels van de Chota Char Dham; Char Dham over de vier grote bedevaartsoorden.
- Kailash Mansarovar Yatra, de bedevaart naar de Kailash vanuit India.
- Wie meer wil weten over wat een tirtha is: Tirtha; over het woord dharma, dat in de gesprekken op de berg steeds terugkomt: Dharma.
De asceten lieten de tak los en gingen naar de heilige Himalaya om daar hun ascese voort te zetten.
Waar het voorkomt
- De olifant en de schildpadHoofdstuk vijf · boek 1
- Shesha draagt de aardeHoofdstuk vijf · boek 1
- ShakuntalaHoofdstuk negen · boek 1
- BharataHoofdstuk negen · boek 1
- De kransHoofdstuk veertien · boek 1
- Honderd pottenHoofdstuk veertien · boek 1
- Het hertHoofdstuk vijftien · boek 1
- HidimbiHoofdstuk vier · boek 2
- De verbrande wagenHoofdstuk vijf · boek 2
- De smalle wegHoofdstuk zes · boek 2
- VaderHoofdstuk zes · boek 2
- Het vierde vuurHoofdstuk zes · boek 2
- Vijf Indra'sHoofdstuk acht · boek 2
- ManipuraHoofdstuk elf · boek 2
- De zalen van de godenHoofdstuk één · boek 3
- De snataka'sHoofdstuk drie · boek 3
- Dertien dagen en nachtenHoofdstuk drie · boek 3
- Arjuna in het noordenHoofdstuk vier · boek 3
- Bhima in het oostenHoofdstuk vier · boek 3
- De bhulinga-vogelHoofdstuk zes · boek 3
- Hier is de deurHoofdstuk zeven · boek 3
- De schelp van VarunaHoofdstuk zeven · boek 3
- Het veertiende jaarHoofdstuk elf · boek 3
- Let op SahadevaHoofdstuk elf · boek 3
- Ook jou nietHoofdstuk veertien · boek 3
- De boer en de regenHoofdstuk twee · boek 4
- De oogzalf en de naaldHoofdstuk twee · boek 4
- Blijf staanHoofdstuk drie · boek 4
- Vier maandenHoofdstuk drie · boek 4
- De jagerHoofdstuk drie · boek 4
- Een snoer van parelsHoofdstuk twaalf · boek 4
- Ik kan gaanHoofdstuk zeventien · boek 4
- Het uur van onze krachtHoofdstuk achttien · boek 4
- Niet verderHoofdstuk negentien · boek 4
- Vijf kleurenHoofdstuk negentien · boek 4
- Het twaalfde jaarHoofdstuk tweeëntwintig · boek 4
- Het zesde deel van de dagHoofdstuk tweeëntwintig · boek 4