Naar de inhoud
De Mahabharataopnieuw verteld

Parva 3 van 18

Vana Parva

Het boek van het woud (ook: Aranyaka/Aranya)

Opnieuw verteld in boek 3 (secties 1–23) en boek 4 (secties 24–180).

Vijf broers die hun rijk hebben verspeeld, leven twaalf jaar met hun vrouw in het woud, en wie hen opzoekt, heeft een verhaal bij zich. Dat is het Vana Parva, de derde van de achttien parva's, de grote delen waarin de Mahabharata is verdeeld, het Sanskrietepos van India over de strijd tussen twee takken van één koningshuis. Vana betekent "woud", parva "deel" of "boek". Het heet ook Aranyaka Parva of Aranya Parva, want aranya is een ander woord voor woud.

De parva is zo lang dat ze in deze hervertelling meer dan één boek vult. Boek 3, Het dobbelspel, bevat het begin, boek 4, De wapens van de goden, het grootste deel. De rest van de parva volgt in een volgend boek; zie Lezen.

Het woud

Het woud is in India de plaats waar wie de wereld achterlaat heen gaat. De klassieke indeling van een mensenleven kent vier levensfasen: de leerling, het gezinshoofd, de woudkluizenaar en de wereldverzaker. De derde, de vanaprastha, trekt zich uit het huisleven terug in het bos. Een ashram, een leefgemeenschap rond een heilige, lag vanouds ver buiten de bewoonde wereld, in afgelegen bossen en in de bergen. In het epos wonen de rishi's, zieners en wijzen van grote kennis en ascese, in zulke hermitages. Ascese is strenge zelfbeheersing en ontbering, waarmee iemand kracht opbouwt.

De Pandava's hebben dat niet gekozen: ze zijn verbannen. Toch komen ze in het woud terecht bij mensen die er thuis zijn. Brahmanen, priesters en geleerden, volgen hen uit de stad, en onderweg ontmoeten ze rishi's en asceten. Daardoor is het Vana Parva meer een boek van gesprekken en tochten dan van veldslagen: wat in andere parva's met wapens wordt beslist, wordt hier besproken.

Een boek vol verhalen

Vaishampayana, een leerling van de dichter Vyasa, vertelt het epos aan koning Janamejaya, en in zijn verhaal nemen anderen het woord. Een rishi die langskomt vertelt een verhaal dat past bij wat de broers meemaken. Een vraag van Yudhishthira, de oudste van de vijf, wordt beantwoord met wat een wijze lang geleden aan een ander vertelde, zodat de lezer soms drie verhalen diep zit. In geen boek van deze hervertelling tot nu toe nemen zoveel anderen het woord.

Hoe de parva is verdeeld

De nummering verschilt per editie. Ganguli, de negentiende-eeuwse Engelse vertaler op wie deze hervertelling steunt, telt 313 secties; de kritische editie van Pune, die uit de handschriften de gemeenschappelijke kern zoekt, telt 299 hoofdstukken. Ook de onderdelen heten per bron anders. De jaren in het woud worden niet in één keer uitgerekend. Grofweg gaat het om één jaar in het Dvaitavana, vijf jaar zonder Arjuna, vier jaar met hem op de berg en een jaar in het woud van Vishakhayupa, waarna het twaalfde jaar begint. De getallen die de sprekers noemen, passen niet precies in elkaar, en de hervertelling laat dat zo.

Wat de boeken tot nu toe vertellen

Boek 3, Het dobbelspel. Het boek eindigt met het begin van het Vana Parva. Burgers en brahmanen volgen de vijf Pandava's en Draupadi, die met alle vijf getrouwd is, het woud in. Dhaumya, hun huispriester, wijst Yudhishthira de weg naar de zonnegod, die hem een koperen pot geeft waaruit voedsel komt zolang Draupadi nog niet gegeten heeft. Bhima, de sterkste van de broers, doodt Kirmira, een rakshasa, een mensenetend nachtwezen. Krishna, prins uit Dvaraka, mens en god tegelijk, komt hen opzoeken en belooft Draupadi dat ze weer koningin wordt.

Boek 4, De wapens van de goden. In het Dvaitavana, een groot meer in het woud, begint het met een ruzie over geduld: Draupadi en Bhima willen niet langer wachten, maar Yudhishthira houdt zich aan zijn woord. Arjuna, de derde broer, vertrekt alleen naar het noorden. Hij vecht met een jager die de god Shiva blijkt te zijn en krijgt van hem een wapen, de Pashupata. Indra, de koning van de goden, haalt hem met zijn wagen naar zijn hemel, en daar blijft hij vijf jaar. De apsara Urvashi, een danseres uit de hemel, vervloekt hem omdat hij haar niet wil: hij ziet haar als de moeder van zijn geslacht. Indra verzacht die vloek tot één jaar.

Zijn broers blijven achter. Een rishi, Brihadashva, vertelt hun hoe koning Nala met dobbelstenen zijn rijk verloor en hoe zijn vrouw Damayanti hem bleef zoeken. Dan komt Lomasha, een rishi die Indra stuurt, en met hem trekken ze langs de tirtha's, de heilige badplaatsen van India, van de rishi Agastya, die de oceaan leegdronk, tot de Ganga, de rivier die uit de hemel viel. Hoog in de Himalaya zoekt Bhima voor Draupadi een geurige lotus en ontmoet hij Hanuman, de vorst van de apen. Dan komt Arjuna terug, met de wapens van de goden. Aan het slot grijpt een slang Bhima, en alleen Yudhishthira kan hem bevrijden, door de vragen te beantwoorden die de slang hem stelt. Het twaalfde jaar is dan begonnen.

De tocht langs de heilige plaatsen staat bij Tirtha en pelgrimstocht, de berg bij Himalaya. Wat de gesprekken in het woud over goed handelen zeggen, staat bij dharma, en de vraag van de slang bij brahmaan.

Wat er nog komt

Het eerste hoofdstuk van boek 1 geeft al een overzicht van het hele epos. Daarin klaagt de blinde koning Dhritarashtra, de vader van de honderd Kaurava's, over alles wat hem de hoop op de overwinning ontnam, en over de rest van het Vana Parva zegt hij één ding: de god Dharma stelde Yudhishthira in de gedaante van een yaksha, een halfgoddelijk wezen, vragen. Dat staat in het deel van de parva dat nog niet is verteld.

Wie er optreden

Veelgestelde vragen

Hoe lang duurt de ballingschap van de Pandava's?

Twaalf jaar, zo luiden de voorwaarden van het tweede dobbelspel in boek 3. Het dertiende jaar moeten ze onder de mensen leven zonder dat iemand hen herkent, en wordt een van hen herkend, dan beginnen de twaalf jaar opnieuw. Dat jaar hoort niet meer bij het boek van het woud: het eerste hoofdstuk van het epos noemt het boek van Virata, naar de koning bij wiens hof ze zich schuilhouden. Aan het slot van boek 4 is het twaalfde jaar begonnen.

Is het verhaal van Nala en Damayanti ook los te lezen?

Ja. De rishi Brihadashva vertelt het Yudhishthira als één verhaal, en het staat in boek 4 van deze hervertelling, in de hoofdstukken De gouden ganzen tot en met Het hart van de dobbelstenen. De Nederlandse Wikipedia heeft er een eigen pagina over, Nala en Damayanti, en noemt het een bekend verhaal binnen de raamvertelling van de Mahabharata.

Waar kan ik de rest van het Vana Parva lezen?

In deze hervertelling volgt de rest in een volgend boek. De hele parva staat in Ganguli's Engelse vertaling uit 1883 tot 1896, vrij van rechten, in het eerste deel op Project Gutenberg, dat de eerste drie parva's bevat. Wie het leest, weet daarna hoe het afloopt: de rest van het verhaal staat er al.

Verder lezen

  • Mahabharata op de Nederlandse Wikipedia: de achttien parva's, waaronder het Aranyakaparva. Een eigen Nederlandse pagina over het Vana Parva bestaat niet; in het Engels staat er Vana Parva, met de indeling in onderdelen. Die pagina vertelt ook wat in het vervolg gebeurt.
  • Ashrama en Ashram op de Nederlandse Wikipedia, over de vier levensfasen en de leefgemeenschap in het bos.
  • Het Vana Parva in Ganguli's vertaling op Project Gutenberg. Ganguli schrijft in een Victoriaans, christelijk gekleurd Engels, met woorden als sin en heaven die het Sanskriet niet dekken.

Onder deze tekst staan alle verhalen uit de parva die al verteld zijn, in de volgorde van het epos.

De verhalen

Aranyaka

  1. Een onderpand secties 1
  2. Modder secties 2
  3. De koperen pot secties 3
  4. Een klein vuur secties 4–5
  5. Zolang ze zwak zijn secties 6–7
  6. De zwakke os secties 8–9
  7. De dij secties 10

Kirmira-vadha

  1. Kirmira secties 11

Arjunabhigamana

  1. Ook jou niet secties 12
  2. Als ik in Dvaraka was geweest secties 13–14
  3. Het teken aan de poort secties 15–16
  4. Erger dan de dood secties 17–19
  5. Mijn vader viel secties 20–21
  6. De dam is gebroken secties 22
  7. Met zware harten secties 23
  8. De boom bij het meer secties 24
  9. Een glimlach secties 25–26
  10. Waarom groeit je woede niet? secties 27–28
  11. De arts van beiden secties 29
  12. Een houten pop secties 30–31
  13. De boer en de regen secties 32
  14. Geen man meer secties 33–34
  15. De oogzalf en de naald secties 35–36
  16. Blijf staan secties 37

Kairata

  1. Vier maanden secties 38
  2. De jager secties 39–40
  3. De hoeders van de wereld secties 41

Indralokagamana

  1. Lampen in de verte secties 42
  2. Op één zetel secties 43–44
  3. De moeder van mijn geslacht secties 45–46
  4. De halve zetel secties 47
  5. De bliksem laat iets over secties 48–49
  6. Door een spion secties 50–51

Nalopakhyana

  1. Een dag als een jaar secties 52
  2. De gouden ganzen secties 53–54
  3. De bode van de goden secties 55–56
  4. Vijf gelijke mannen secties 57
  5. Hij is er niet meer secties 58–60
  6. Het halve kleed secties 61–62
  7. Aan geen andere man secties 63
  8. Ik ben een mens secties 64
  9. Het lotusmeer secties 65
  10. De tiende pas secties 66–67
  11. De moedervlek secties 68–69
  12. Een tweede svayamvara secties 70–71
  13. De vibhitaka secties 72
  14. Alleen Nala kent Nala secties 73–75
  15. De wind als getuige secties 76
  16. Het tegenspel secties 77–78
  17. Het hart van de dobbelstenen secties 79

Tirtha-yatra

  1. De lege grasmat secties 80–81
  2. Het offer van de arme secties 82
  3. Het stof van Kurukshetra secties 83
  4. De schoot van de aarde secties 84–85
  5. Vier windstreken secties 86–90
  6. Het gezicht naar het oosten secties 91–93
  7. Wie wil er nog eten? secties 94–95
  8. Lopamudra secties 96–97
  9. Ik heb hem verteerd secties 98–99
  10. De beenderen van Dadhicha secties 100–101
  11. Het water is verteerd secties 102–105
  12. De zestigduizend secties 106–107
  13. Een snoer van parels secties 108–109
  14. Houd je tong in bedwang secties 110
  15. De gelofte van de omhelzing secties 111–112
  16. Shanta secties 113
  17. Het altaar in zee secties 114
  18. De twee bomen secties 115
  19. Rama, Rama secties 116–117
  20. Twaalf dagen in Prabhasa secties 118
  21. Waarom zinkt de aarde niet? secties 119–120
  22. Gouden koeien secties 121
  23. De mierenhoop secties 122–123
  24. Mada secties 124–125
  25. De wijsvinger van Indra secties 126
  26. Eén zoon secties 127–128
  27. De poort van Kurukshetra secties 129
  28. De havik en de duif secties 130–131
  29. Achtmaal krom secties 132–133
  30. De halve strofe secties 134
  31. De zanddam secties 135
  32. Twee haarlokken secties 136–138
  33. Ik kan gaan secties 139–140
  34. Een witte berg secties 141
  35. Op een gedachte secties 142–143
  36. De grote jujube secties 144
  37. De geurige lotus secties 145
  38. De staart secties 146–147
  39. Een tweede berg secties 148–150
  40. Koningen vragen niet secties 151–153
  41. Het uur van onze kracht secties 154–155
  42. Een vuur onder as secties 156
  43. Niet verder secties 157–158
  44. Vijf kleuren secties 159
  45. De aanleiding secties 160–161
  46. Het wiel van de Tijd secties 162–163
  47. Als een dienaar secties 164–165
  48. Behalve onsterfelijkheid secties 166–167
  49. De stad in de zee secties 168–171
  50. Een mens is hun dood secties 172
  51. De aarde als wagen secties 173–174
  52. Het twaalfde jaar secties 175–176
  53. Het zesde deel van de dag secties 177–178
  54. Wie is een brahmaan? secties 179–180