Parva 3 van 18
Vana Parva
Het boek van het woud (ook: Aranyaka/Aranya)
Vijf broers die hun rijk hebben verspeeld, leven twaalf jaar met hun vrouw in het woud, en wie hen opzoekt, heeft een verhaal bij zich. Dat is het Vana Parva, de derde van de achttien parva's, de grote delen waarin de Mahabharata is verdeeld, het Sanskrietepos van India over de strijd tussen twee takken van één koningshuis. Vana betekent "woud", parva "deel" of "boek". Het heet ook Aranyaka Parva of Aranya Parva, want aranya is een ander woord voor woud.
De parva is zo lang dat ze in deze hervertelling meer dan één boek vult. Boek 3, Het dobbelspel, bevat het begin, boek 4, De wapens van de goden, het grootste deel. De rest van de parva volgt in een volgend boek; zie Lezen.
Het woud
Het woud is in India de plaats waar wie de wereld achterlaat heen gaat. De klassieke indeling van een mensenleven kent vier levensfasen: de leerling, het gezinshoofd, de woudkluizenaar en de wereldverzaker. De derde, de vanaprastha, trekt zich uit het huisleven terug in het bos. Een ashram, een leefgemeenschap rond een heilige, lag vanouds ver buiten de bewoonde wereld, in afgelegen bossen en in de bergen. In het epos wonen de rishi's, zieners en wijzen van grote kennis en ascese, in zulke hermitages. Ascese is strenge zelfbeheersing en ontbering, waarmee iemand kracht opbouwt.
De Pandava's hebben dat niet gekozen: ze zijn verbannen. Toch komen ze in het woud terecht bij mensen die er thuis zijn. Brahmanen, priesters en geleerden, volgen hen uit de stad, en onderweg ontmoeten ze rishi's en asceten. Daardoor is het Vana Parva meer een boek van gesprekken en tochten dan van veldslagen: wat in andere parva's met wapens wordt beslist, wordt hier besproken.
Een boek vol verhalen
Vaishampayana, een leerling van de dichter Vyasa, vertelt het epos aan koning Janamejaya, en in zijn verhaal nemen anderen het woord. Een rishi die langskomt vertelt een verhaal dat past bij wat de broers meemaken. Een vraag van Yudhishthira, de oudste van de vijf, wordt beantwoord met wat een wijze lang geleden aan een ander vertelde, zodat de lezer soms drie verhalen diep zit. In geen boek van deze hervertelling tot nu toe nemen zoveel anderen het woord.
Hoe de parva is verdeeld
De nummering verschilt per editie. Ganguli, de negentiende-eeuwse Engelse vertaler op wie deze hervertelling steunt, telt 313 secties; de kritische editie van Pune, die uit de handschriften de gemeenschappelijke kern zoekt, telt 299 hoofdstukken. Ook de onderdelen heten per bron anders. De jaren in het woud worden niet in één keer uitgerekend. Grofweg gaat het om één jaar in het Dvaitavana, vijf jaar zonder Arjuna, vier jaar met hem op de berg en een jaar in het woud van Vishakhayupa, waarna het twaalfde jaar begint. De getallen die de sprekers noemen, passen niet precies in elkaar, en de hervertelling laat dat zo.
Wat de boeken tot nu toe vertellen
Boek 3, Het dobbelspel. Het boek eindigt met het begin van het Vana Parva. Burgers en brahmanen volgen de vijf Pandava's en Draupadi, die met alle vijf getrouwd is, het woud in. Dhaumya, hun huispriester, wijst Yudhishthira de weg naar de zonnegod, die hem een koperen pot geeft waaruit voedsel komt zolang Draupadi nog niet gegeten heeft. Bhima, de sterkste van de broers, doodt Kirmira, een rakshasa, een mensenetend nachtwezen. Krishna, prins uit Dvaraka, mens en god tegelijk, komt hen opzoeken en belooft Draupadi dat ze weer koningin wordt.
Boek 4, De wapens van de goden. In het Dvaitavana, een groot meer in het woud, begint het met een ruzie over geduld: Draupadi en Bhima willen niet langer wachten, maar Yudhishthira houdt zich aan zijn woord. Arjuna, de derde broer, vertrekt alleen naar het noorden. Hij vecht met een jager die de god Shiva blijkt te zijn en krijgt van hem een wapen, de Pashupata. Indra, de koning van de goden, haalt hem met zijn wagen naar zijn hemel, en daar blijft hij vijf jaar. De apsara Urvashi, een danseres uit de hemel, vervloekt hem omdat hij haar niet wil: hij ziet haar als de moeder van zijn geslacht. Indra verzacht die vloek tot één jaar.
Zijn broers blijven achter. Een rishi, Brihadashva, vertelt hun hoe koning Nala met dobbelstenen zijn rijk verloor en hoe zijn vrouw Damayanti hem bleef zoeken. Dan komt Lomasha, een rishi die Indra stuurt, en met hem trekken ze langs de tirtha's, de heilige badplaatsen van India, van de rishi Agastya, die de oceaan leegdronk, tot de Ganga, de rivier die uit de hemel viel. Hoog in de Himalaya zoekt Bhima voor Draupadi een geurige lotus en ontmoet hij Hanuman, de vorst van de apen. Dan komt Arjuna terug, met de wapens van de goden. Aan het slot grijpt een slang Bhima, en alleen Yudhishthira kan hem bevrijden, door de vragen te beantwoorden die de slang hem stelt. Het twaalfde jaar is dan begonnen.
De tocht langs de heilige plaatsen staat bij Tirtha en pelgrimstocht, de berg bij Himalaya. Wat de gesprekken in het woud over goed handelen zeggen, staat bij dharma, en de vraag van de slang bij brahmaan.
Wat er nog komt
Het eerste hoofdstuk van boek 1 geeft al een overzicht van het hele epos. Daarin klaagt de blinde koning Dhritarashtra, de vader van de honderd Kaurava's, over alles wat hem de hoop op de overwinning ontnam, en over de rest van het Vana Parva zegt hij één ding: de god Dharma stelde Yudhishthira in de gedaante van een yaksha, een halfgoddelijk wezen, vragen. Dat staat in het deel van de parva dat nog niet is verteld.
Wie er optreden
- YudhishthiraDe oudste van de vijf broers, de zoon van Kunti en de god Dharma, 'de koning van de dharma'.in 143 verhalen
- DraupadiDe dochter van koning Drupada van Panchala en de vrouw van de vijf broers.in 89 verhalen
- BhimaDe tweede van de vijf broers, de zoon van Kunti en de god van de wind.in 92 verhalen
- ArjunaDe derde van de vijf broers, de zoon van Kunti en Indra.in 120 verhalen
- DhaumyaDe huispriester van de Pandava's.in 31 verhalen
- LomashaEen grote rishi die over de aarde en door de werelden van de goden trekt.in 37 verhalen
- NalaDe koning van de Nishadha's, de zoon van Virasena, de held van het verhaal dat Brihadashva vertelt.in 22 verhalen
- DamayantiDe dochter van koning Bhima van Vidarbha, 'in alle werelden beroemd om haar schoonheid' (hoofdstuk 6).in 18 verhalen
- HanumanEen aap, de zoon van Vayu, de wind, en daarmee een broer van Bhima.in 3 verhalen
- het Kamyaka-woudDaarna verrichtte Dhaumya de riten voor hun welzijn, en met hem en met hun stoet van brahmanen trokken de Pandava's naar het Kamyaka-woud.in 13 verhalen · ligging onzeker
- het DvaitavanaHier is een meer dat Dvaitavana heet, een plek voor goede mensen, met bloemen en vruchten, mooi en vol vogels van allerlei soort.in 4 verhalen
- Badarinu BadrinathHij trok naar Gandhamadana, naar Badari, naar Gokarna, naar de wouden van Pushkara en naar de voet van de Himalaya.in 10 verhalen · ligging volgens de overlevering
- GandhamadanaTen slotte kwam hij bij de berg Gandhamadana, en daar zag hij zijn vader Kashyapa, verzonken in ascese.in 16 verhalen
Veelgestelde vragen
Hoe lang duurt de ballingschap van de Pandava's?
Twaalf jaar, zo luiden de voorwaarden van het tweede dobbelspel in boek 3. Het dertiende jaar moeten ze onder de mensen leven zonder dat iemand hen herkent, en wordt een van hen herkend, dan beginnen de twaalf jaar opnieuw. Dat jaar hoort niet meer bij het boek van het woud: het eerste hoofdstuk van het epos noemt het boek van Virata, naar de koning bij wiens hof ze zich schuilhouden. Aan het slot van boek 4 is het twaalfde jaar begonnen.
Is het verhaal van Nala en Damayanti ook los te lezen?
Ja. De rishi Brihadashva vertelt het Yudhishthira als één verhaal, en het staat in boek 4 van deze hervertelling, in de hoofdstukken De gouden ganzen tot en met Het hart van de dobbelstenen. De Nederlandse Wikipedia heeft er een eigen pagina over, Nala en Damayanti, en noemt het een bekend verhaal binnen de raamvertelling van de Mahabharata.
Waar kan ik de rest van het Vana Parva lezen?
In deze hervertelling volgt de rest in een volgend boek. De hele parva staat in Ganguli's Engelse vertaling uit 1883 tot 1896, vrij van rechten, in het eerste deel op Project Gutenberg, dat de eerste drie parva's bevat. Wie het leest, weet daarna hoe het afloopt: de rest van het verhaal staat er al.
Verder lezen
- Mahabharata op de Nederlandse Wikipedia: de achttien parva's, waaronder het Aranyakaparva. Een eigen Nederlandse pagina over het Vana Parva bestaat niet; in het Engels staat er Vana Parva, met de indeling in onderdelen. Die pagina vertelt ook wat in het vervolg gebeurt.
- Ashrama en Ashram op de Nederlandse Wikipedia, over de vier levensfasen en de leefgemeenschap in het bos.
- Het Vana Parva in Ganguli's vertaling op Project Gutenberg. Ganguli schrijft in een Victoriaans, christelijk gekleurd Engels, met woorden als sin en heaven die het Sanskriet niet dekken.
Onder deze tekst staan alle verhalen uit de parva die al verteld zijn, in de volgorde van het epos.
De verhalen
Aranyaka
- Een onderpand secties 1
- Modder secties 2
- De koperen pot secties 3
- Een klein vuur secties 4–5
- Zolang ze zwak zijn secties 6–7
- De zwakke os secties 8–9
- De dij secties 10
Kirmira-vadha
- Kirmira secties 11
Arjunabhigamana
- Ook jou niet secties 12
- Als ik in Dvaraka was geweest secties 13–14
- Het teken aan de poort secties 15–16
- Erger dan de dood secties 17–19
- Mijn vader viel secties 20–21
- De dam is gebroken secties 22
- Met zware harten secties 23
- De boom bij het meer secties 24
- Een glimlach secties 25–26
- Waarom groeit je woede niet? secties 27–28
- De arts van beiden secties 29
- Een houten pop secties 30–31
- De boer en de regen secties 32
- Geen man meer secties 33–34
- De oogzalf en de naald secties 35–36
- Blijf staan secties 37
Kairata
- Vier maanden secties 38
- De jager secties 39–40
- De hoeders van de wereld secties 41
Indralokagamana
- Lampen in de verte secties 42
- Op één zetel secties 43–44
- De moeder van mijn geslacht secties 45–46
- De halve zetel secties 47
- De bliksem laat iets over secties 48–49
- Door een spion secties 50–51
Nalopakhyana
- Een dag als een jaar secties 52
- De gouden ganzen secties 53–54
- De bode van de goden secties 55–56
- Vijf gelijke mannen secties 57
- Hij is er niet meer secties 58–60
- Het halve kleed secties 61–62
- Aan geen andere man secties 63
- Ik ben een mens secties 64
- Het lotusmeer secties 65
- De tiende pas secties 66–67
- De moedervlek secties 68–69
- Een tweede svayamvara secties 70–71
- De vibhitaka secties 72
- Alleen Nala kent Nala secties 73–75
- De wind als getuige secties 76
- Het tegenspel secties 77–78
- Het hart van de dobbelstenen secties 79
Tirtha-yatra
- De lege grasmat secties 80–81
- Het offer van de arme secties 82
- Het stof van Kurukshetra secties 83
- De schoot van de aarde secties 84–85
- Vier windstreken secties 86–90
- Het gezicht naar het oosten secties 91–93
- Wie wil er nog eten? secties 94–95
- Lopamudra secties 96–97
- Ik heb hem verteerd secties 98–99
- De beenderen van Dadhicha secties 100–101
- Het water is verteerd secties 102–105
- De zestigduizend secties 106–107
- Een snoer van parels secties 108–109
- Houd je tong in bedwang secties 110
- De gelofte van de omhelzing secties 111–112
- Shanta secties 113
- Het altaar in zee secties 114
- De twee bomen secties 115
- Rama, Rama secties 116–117
- Twaalf dagen in Prabhasa secties 118
- Waarom zinkt de aarde niet? secties 119–120
- Gouden koeien secties 121
- De mierenhoop secties 122–123
- Mada secties 124–125
- De wijsvinger van Indra secties 126
- Eén zoon secties 127–128
- De poort van Kurukshetra secties 129
- De havik en de duif secties 130–131
- Achtmaal krom secties 132–133
- De halve strofe secties 134
- De zanddam secties 135
- Twee haarlokken secties 136–138
- Ik kan gaan secties 139–140
- Een witte berg secties 141
- Op een gedachte secties 142–143
- De grote jujube secties 144
- De geurige lotus secties 145
- De staart secties 146–147
- Een tweede berg secties 148–150
- Koningen vragen niet secties 151–153
- Het uur van onze kracht secties 154–155
- Een vuur onder as secties 156
- Niet verder secties 157–158
- Vijf kleuren secties 159
- De aanleiding secties 160–161
- Het wiel van de Tijd secties 162–163
- Als een dienaar secties 164–165
- Behalve onsterfelijkheid secties 166–167
- De stad in de zee secties 168–171
- Een mens is hun dood secties 172
- De aarde als wagen secties 173–174
- Het twaalfde jaar secties 175–176
- Het zesde deel van de dag secties 177–178
- Wie is een brahmaan? secties 179–180