Naar de inhoud
De Mahabharataopnieuw verteld

Begrip

brahmaan

Een brahmaan is een mens uit de eerste van de vier standen van het oude India: de stand van de priesters, de leraren en de kenners van de Veda, de oudste heilige teksten van het hindoeïsme. Het meervoud is brahmanen. In het Engels heet hij brahmin, in het Sanskriet brāhmaṇa, een woord dat is afgeleid van brahman; het Nederlandse woord komt al in 1596 voor (Etymologiebank).

De Mahabharata, het grote heldendicht van India over de strijd tussen twee takken van één koningshuis, staat vol brahmanen. Ze brengen de offers voor de koningen, ze leren de prinsen de Veda en de wapens, ze krijgen koeien en goud als loon, hun zegen en hun vloek hebben kracht, en ze zitten in het woud te luisteren naar het verhaal zelf. Deze pagina legt uit wat een brahmaan is en wat de brahmanen doen in de boeken van de Nederlandse hervertelling op deze site, zo ver als die verschenen zijn. Onderaan staan de personages die brahmaan zijn, de zinnen uit de boeken waarin het woord valt, en de uitleg uit de woordenlijsten van de boeken.

Drie woorden die op elkaar lijken

Brahma, brahman en brahmaan zijn in het Sanskriet familie van elkaar, en in het Nederlands zijn ze makkelijk te verwarren. Ze betekenen drie verschillende dingen. Brahma is een god, de Grootvader, uit wie de schepselen zijn voortgekomen. Het brahman, onzijdig en met een kleine letter, is geen persoon: het is de allerhoogste werkelijkheid, waarop de wijzen van het epos hun meditatie richten. Een brahmaan is een mens. Het epos zet twee van de drie soms in één zin. "Alleen een brahmaan die het brahman kent, mag een gift aannemen, niet iemand zoals wij", zegt koning Yayati in boek 1, als een ander hem zijn hemelse verdiensten aanbiedt.

Wie over het hindoeïsme leest, komt nog een vierde woord tegen: de Brahmana's zijn teksten met uitleg bij de offers, die bij de vier Veda's horen (Wikipedia: Brahmana)). In de boeken op deze site komt dat woord niet voor.

De vier standen

Het epos gaat uit van vier standen, in het Sanskriet varna's: de brahmanen; de kshatriya's, de krijgers en de koningen; de vaishya's, de boeren, de veehouders en de handelaars; en de shudra's, die de anderen dienen. Ze zijn "uit één lichaam voortgekomen, maar hun plichten en hun zuiverheid zijn niet gelijk", staat in boek 1. Het beeld van dat ene lichaam is ouder dan het epos. In een lied uit de Rigveda, de oudste Veda, worden de vier standen uit de oermens Purusha gevormd: de brahmanen uit zijn mond, de krijgers uit zijn armen, de boeren uit zijn dijen en de dienaren uit zijn voeten (Wikipedia: Purusha Sukta). De eerste drie standen heten "tweemaal geboren": een jongen uit die standen krijgt bij zijn inwijding een heilige draad, en voor een brahmaan beginnen dan de leerjaren in de Veda (Wikipedia: Dvija).

De standen zijn iets anders dan de kasten waar men nu meestal aan denkt. Die kasten, jati's, zijn er duizenden, groepen van beroep en familie; de vier standen zijn het oude schema waarin de teksten die groepen onderbrengen, en buiten dat schema staan de dalits, die vroeger onaanraakbaren heetten (Wikipedia: Indiaas kastenstelsel, Varna), Britannica: varna). In het epos staat de brahmaan bovenaan. "Hij is de voornaamste van de vier standen, de vader en de meester van allen", zegt Vinata, de moeder van de vogel Garuda, in boek 1. Een koning die "de vier standen beschermt", komt na zijn dood in de wereld van Indra, de koning van de goden, zegt de wijze Narada in boek 3. Vermenging van de standen geldt als kwaad, en wie buiten de orde van zijn stand treedt, kan zijn stand verliezen: een brahmaan die wijn drinkt, geldt "als iemand die zijn dharma verloren heeft", zijn plicht en zijn plaats in de orde.

Wat een brahmaan doet

Offeren en raad geven

Een koning heeft een brahmaan nodig. "Een koning zonder brahmaan wint nooit land", zegt een gandharva, een hemelse muzikant, in boek 2 tegen Arjuna, een van de vijf Pandava's, de broers om wie het epos draait. Hij stuurt de broers naar Dhaumya, die hun huispriester wordt, in het Sanskriet purohita. De huispriester brengt de offers en geeft raad. Bij een groot offer werken veel priesters samen, en na afloop krijgen ze het offerloon: koning Drupada belooft twee brahmanen tien miljoen koeien voor het offer waaruit zijn kinderen voortkomen, Dhrishtadyumna en Draupadi, die later met de vijf Pandava's trouwt. Ook thuis offert een brahmaan elke dag in zijn heilige vuur, de agnihotra.

Leren en onderwijzen

De brahmaan is de kenner van de Veda. Hij leert die in zijn leerjaren bij een leraar, in onthouding, en sluit die jaren af met een ritueel bad; wie dat gedaan heeft, heet een snataka. Aan het einde geeft de leerling zijn leraar een afscheidsgeschenk, de gurudakshina. Het eerste verhaal van boek 1 gaat al over zo'n leerling: Utanka haalt voor zijn leraar de oorringen van een koningin en moet ze op de slang Takshaka terugwinnen. Brahmanen leren ook anderen. Drona, zelf een brahmaan, leert de prinsen van de Kuru's, het koningshuis van Hastinapura, de wapens. Ekalavya, een prins van de nishada's, een volk uit de wouden, wijst hij af, uit zorg voor zijn eigen leerlingen; als de jongen daarna in het woud een beeld van klei van Drona maakt, daarvoor oefent tot hij een meesterschutter is en Drona toch als zijn leraar vereert, vraagt Drona hem als gurudakshina de duim van zijn rechterhand. Het epos vertelt het zonder commentaar, en lezers houden er tot vandaag een wrang gevoel aan over.

Gaven aannemen en van gaven leven

Een gift aannemen hoort bij de brahmaan; voor een koning hoort het niet, zegt Yayati hierboven. Veel brahmanen leven van wat men hun geeft: ze halen hun eten op bij de huizen, de aalmoes. Een koning die brahmanen voedt en beschenkt, doet wat van hem verwacht wordt. Als de Pandava's in boek 3 hun rijk verdobbelen en verbannen worden, trekken brahmanen met hen mee het woud in. Yudhishthira, de oudste van de vijf, vereert de zon om ze te kunnen voeden, en hij krijgt een koperen pot die niet leeg raakt zolang Draupadi zelf nog niet gegeten heeft.

Ascese, zegen en vloek

Veel brahmanen in het epos zijn rishi's, zieners die door jarenlange ascese kracht hebben opgebouwd. Hun woord heeft gevolgen: een zegen van een brahmaan vervult zich, en een vloek ook. Koning Parikshit sterft omdat de zoon van een rishi die hij beledigd heeft, hem vervloekt. Mandavya, een zwijgende brahmaan die onschuldig aan een paal is gespietst, vervloekt de god Dharma, de god van de plicht die naar dat woord heet: hij moet als mens geboren worden, en zo komt Vidura ter wereld, de wijze aan het hof van Hastinapura. En Kunti, de moeder van de Pandava's, krijgt van de driftige brahmaan Durvasa een mantra, een spreuk waarmee ze elke god kan roepen: de spreuk waaruit haar zonen geboren worden. Een ziener van de hoogste rang heet een brahmarshi.

Een brahmaan mag niet gedood worden

Het doden van een brahmaan is in het epos een van de zwaarste misdaden: "de moord op een brahmaan zou zelfs Indra verteren". Boek 1 vertelt van Kacha, een jonge brahmaan, de zoon van de leraar van de goden, die bij Shukra, de leraar van de asura's, de oude tegenstanders van de goden, de kunst wil leren om doden tot leven te wekken. De asura's doden hem drie keer, en drie keer wekt Shukra hem weer tot leven; de derde keer hadden ze hem verbrand, zijn as door de wijn van Shukra gemengd en die hun eigen leraar laten drinken, zodat Kacha uit Shukra's buik moet worden teruggeroepen. "De hoogste dharma van de mens, Ruru, de hoogste orde waaraan hij gebonden is, is het sparen van leven", leert een rishi in boek 1 aan de jonge brahmaan Ruru, die gezworen had elke slang te doden.

Brahmanen die vechten, en een koning die brahmaan wordt

De grens tussen brahmaan en krijger is in het verhaal niet dicht. Drona en zijn zwager Kripa zijn brahmanen die van de wapens leven en de prinsen van beide kanten opleiden, en Drona's zoon Ashvatthama groeit op tot krijger. Parashurama, "Rama met de bijl", uit het brahmaanse geslacht van Bhrigu, heeft de aarde eenentwintig keer van haar kshatriya's beroofd. Andersom gaat het ook. Vishvamitra wordt als koningszoon geboren, wil de koe van de brahmaan Vasishtha hebben, verliest het van die koe en kiest de ascese; "zo werd Vishvamitra toch een brahmaan", zegt de gandharva die het verhaal vertelt. "De kracht van een kshatriya zit in zijn lichaam", zegt Vasishtha in datzelfde verhaal, "die van een brahmaan in vergevingsgezindheid."

Het epos spreekt zichzelf hierover tegen, en de boeken op deze site laten dat staan. Geboorte bepaalt iemands stand. Yudhishthira zegt in boek 4 iets anders, zoals hieronder staat. Het nawoord van boek 1 noemt beide stemmen en kiest niet.

Boek 4, De wapens van de goden, komt op die tegenspraak terug. Eerst legt de rishi Baka Dalbhya Yudhishthira uit dat de kracht van de brahmanen en die van de kshatriya's samen de vijanden verbranden, en dat een koning niet lang zonder brahmaan moet blijven. Tegen het einde van het boek grijpt een slang Bhima. Die slang is koning Nahusha, een voorvader van de Pandava's, die door de vloek van de rishi Agastya zo is geworden, en hij laat Bhima pas gaan als Yudhishthira zijn vragen beantwoordt, onder meer die naar wie een brahmaan is. "In wie men dit gedrag ziet, die heet een brahmaan", zegt Yudhishthira, en een shudra die het heeft, is geen shudra meer. Afkomst is volgens hem "moeilijk na te gaan"; wie nog niet "in de Veda geboren" is, staat in zijn gedrag gelijk met een shudra. Zo staat het gesprek dat het nawoord van boek 1 al noemde nu zelf in de boeken.

Vermomd als brahmanen

De vijf Pandava's leven zelf een tijd lang als brahmanen. Na de brand in het huis van lak, waarin hun neven hen wilden doden, wonen ze in de stad Ekachakra bij een brahmaan in huis en halen ze hun eten op bij de huizen. De stad wordt geplaagd door Baka, een rakshasa, een mensenetend nachtwezen, dat als loon een kar vol rijst, twee buffels en de mens die het hem brengt opeist; als het gezin van hun gastheer aan de beurt is, gaat Bhima, de sterkste van de broers, in hun plaats en doodt hij Baka. Als brahmanen zitten ze op de bruidskeuze van Draupadi, en Arjuna wint haar met zijn boog. Karna, de krijger die hem jaren eerder op het toernooi had uitgedaagd, houdt op met vechten, omdat de kracht van een brahmaan, denkt hij, niet te overwinnen is. Draupadi's vader Drupada weet niet wie hij in huis heeft en vraagt het ronduit: moet hij hen kennen als kshatriya's, als brahmanen, als vaishya's, als shudra's, of als goden die zich als brahmanen hebben vermomd? In boek 3 gaan Krishna, de neef en vriend van de broers, Bhima en Arjuna als brahmaanse snataka's de stad van koning Jarasandha binnen, met kransen om en zalf op, en juist daaraan doorziet de koning hen: een snataka draagt die niet als het daar de tijd niet voor is.

Wie het verhaal vertelt, en aan wie

De Mahabharata wordt in het epos zelf aan brahmanen verteld. Sauti, een suta, een man uit het geslacht van barden en wagenmenners, komt in het woud van Naimisha bij de wijzen die daar onder leiding van Shaunaka een offer van twaalf jaar houden, en hij vertelt hun wat hij hoorde bij het slangenoffer van koning Janamejaya. Daar droeg de brahmaan Vaishampayana het gedicht voor dat zijn leraar Vyasa had gemaakt. Vyasa, de dichter, is zelf de zoon van de rishi Parashara en van Satyavati, die later koningin van Hastinapura wordt. Wie de boeken leest, luistert mee met een brahmaans gehoor.

Brahmanen nu

Brahmanen bestaan nog. In India vormen ze volgens schattingen uit 2007 ongeveer vijf procent van de bevolking, en lang niet alle brahmanen zijn priester: door de eeuwen heen werkten ze ook als boer, ambtenaar, krijger en handelaar (Wikipedia: Brahmin). Hun invloed is kleiner dan vroeger, maar in het godsdienstige en maatschappelijke leven van India telt de groep nog altijd mee (Wikipedia: Brahmaan). Sinds de onafhankelijkheid van 1947 verbiedt India achterstelling op grond van kaste en voert het een voorkeursbeleid voor de groepen die eeuwenlang onderaan stonden (Wikipedia: Caste system in India). Hoe de oude standen en de kasten van nu zich tot elkaar verhouden, is onder geleerden omstreden; deze pagina gaat over de brahmaan zoals het epos hem laat zien.

Veelgestelde vragen

Wat is een brahmaan?

Een lid van de eerste van de vier standen van het oude India: de priesters, de leraren en de kenners van de Veda. In de Mahabharata brengen brahmanen de offers voor de koningen, leren ze de prinsen, leven ze van gaven, en hebben hun zegen en hun vloek kracht.

Is een brahmaan hetzelfde als Brahma of het brahman?

Nee. Brahma is een god, de Grootvader van de schepselen. Het brahman, met een kleine letter, is de allerhoogste werkelijkheid. Een brahmaan is een mens, een priester of geleerde. De drie woorden zijn in het Sanskriet verwant.

Hoe schrijf je het: brahmaan, brahmin of brahmana?

In het Nederlands brahmaan, meervoud brahmanen, en als bijvoeglijk naamwoord brahmaans: een brahmaanse rishi. Brahmin is de Engelse vorm, brahmana de Sanskrietvorm. De boeken op deze site schrijven brahmaan, zonder de streepjes en puntjes van de wetenschappelijke spelling.

Mag een brahmaan vechten?

Het hoort niet bij zijn stand, en toch zijn twee van de bekendste wapenleraren van de Mahabharata brahmanen, Drona en Kripa, en roeide de brahmaan Parashurama de krijgersstand eenentwintig keer uit. Het epos laat Vasishtha zeggen dat de kracht van een kshatriya in zijn lichaam zit en die van een brahmaan in vergevingsgezindheid, en het eerste hoofdstuk van boek 1 vertelt al vooruit dat Drona en zijn zoon Ashvatthama in de grote oorlog meevechten.

Zijn brahmanen een kaste?

Brahmaan is een stand, een varna, een van de vier in het oude schema. De kasten van het latere India, de jati's, zijn er duizenden: groepen van beroep en afkomst, die in een van de vier standen worden ingedeeld of, zoals de dalits, erbuiten vallen. Het woord kaste zelf is niet Indiaas; het komt van het Portugese casta (Wikipedia: Kastenstelsel).

Welke bekende personages uit de Mahabharata zijn brahmanen?

De dichter Vyasa en zijn leerling Vaishampayana, die het verhaal voordraagt; de wapenleraren Drona en Kripa en Drona's zoon Ashvatthama; Dhaumya, de huispriester van de Pandava's; de rishi's Vasishtha, Vishvamitra, Parashurama en Durvasa, en Bhrigu met zijn nazaten. De lijst op deze pagina noemt alle brahmanen uit de verschenen boeken, met het aantal verhalen waarin ze voorkomen.

Verder lezen

  • Brahmaan, Varna) en Indiaas kastenstelsel op de Nederlandse Wikipedia; Brahmin op de Engelse, met de geschiedenis en de cijfers.
  • Varna in de Encyclopaedia Britannica.
  • Brahmaan op de Etymologiebank: de herkomst van het Nederlandse woord.
  • De Engelse vertaling van Kisari Mohan Ganguli (1883-1896), waarop de boeken op deze site teruggaan, staat op sacred-texts.com; het eerste deel ervan, de Adi Parva, bevat de verhalen van Utanka, Kacha, Yayati en Vishvamitra.

Brahmanen in de boeken

Deze personages noemen de boeken brahmaan, of ze horen tot een geslacht dat de boeken brahmaans noemen. De lijst komt uit de gegevens achter de boeken en groeit met elk nieuw boek.

Waar het woord valt

Boek 1 · Het huis van de Kuru's

  • Zoals de boter in de wrongel is, de brahmaan onder de tweevoeters, het Aranyaka, de woudleer, onder de Veda's en de nectar onder de geneesmiddelen; zoals de zee de eerste is onder de wateren en de koe onder de viervoeters, zo is de Bharata onder de geschiedenissen.

    Het woord Jaya · hoofdstuk één

  • Wat een brahmaan overdag met zijn zintuigen aan kwaad doet, daarvan komt hij vrij als hij 's avonds de Bharata opzegt; wat hij 's nachts aan kwaad doet in daad, woord of gedachte, daarvan komt hij vrij als hij haar opzegt bij het ochtendgloren.

    Vijf meren van bloed · hoofdstuk één, 2 keer

  • Maar hij heeft één gewoonte: hij geeft elke brahmaan alles wat die hem vraagt.

    De oorringen van de koningin · hoofdstuk twee, 3 keer

  • Die geleerde brahmaan leidt dit offer.

    Shaunaka neemt plaats · hoofdstuk drie

  • 'Waarom zo overhaast, brahmaan?

    De getuige · hoofdstuk drie, 2 keer

En nog in 30 andere verhalen van dit boek.

Boek 2 · De leerjaren

  • Hij zag de boog, de pijlen en het hertenvel op de grond liggen en dacht dat het de kinderen moesten zijn van een brahmaan die in de wapenkunst bedreven was.

    Kripa en Kripi · hoofdstuk één

  • 'Ik ben een brahmaan van hoge geboorte en ik heet Drona.

    De ring in de put · hoofdstuk één, 8 keer

  • 'U hebt iets groots volbracht, brahmaan.

    Het toernooi · hoofdstuk twee, 2 keer

  • 'Daarom verbaast het me niet wat u doet, brahmaan.

    De gurudakshina · hoofdstuk twee, 2 keer

  • Dhritarashtra liet Kanika bij zich komen, zijn minister, een brahmaan die alles wist van de staatskunst en van het geven van raad.

    De jakhals · hoofdstuk drie

En nog in 23 andere verhalen van dit boek.

Boek 3 · Het dobbelspel

  • Heb je voor je vuren een brahmaan die de voorschriften kent, verstandig en oprecht, en zegt hij je altijd op tijd wat er in het vuur geofferd is en wat er nog geofferd moet worden?

    De vragen van Narada · hoofdstuk één

  • Door het woord van de brahmaan is hij uit uw twee vrouwen geboren.

    De geboorte van Jarasandha · hoofdstuk twee

  • 'Ik weet heel goed,' zei Jarasandha, 'dat een brahmaan die de gelofte van een snataka houdt, nooit kransen en zalf draagt als het daar de tijd niet voor is.

    De snataka's · hoofdstuk drie, 2 keer

  • Een brahmaan van naam verrichtte de riten voor zijn welzijn, en Jarasandha maakte zich klaar voor het gevecht.

    Dertien dagen en nachten · hoofdstuk drie

  • Op een dag, toen hij in de gedaante van een brahmaan bij haar was, betrapte de koning hem.

    Agni in Mahishmati · hoofdstuk vier, 3 keer

En nog in 9 andere verhalen van dit boek.

Boek 4 · De wapens van de goden

  • Wie deze wereld en de volgende wil winnen, moet niet lang zonder brahmaan blijven.

    Een glimlach · hoofdstuk één, 7 keer

  • Mijn vader had vroeger een geleerde brahmaan in huis, die hem dit allemaal uitlegde.

    De boer en de regen · hoofdstuk twee, 2 keer

  • Bedelen is jou verboden: daarmee komt een brahmaan rond, niet jij, en ook het leven van een vaishya of een shudra is niet voor jou.

    Geen man meer · hoofdstuk twee

  • Je lijkt wel een brahmaan: hoe ben je ooit in de stand van de kshatriya's geboren?

    De oogzalf en de naald · hoofdstuk twee

  • Hij keek om zich heen en zag aan de voet van een boom een asceet, geelbruin en mager, met zijn haar in strengen samengekoekt, en de man straalde van de glans van een brahmaan.

    Blijf staan · hoofdstuk drie, 3 keer

En nog in 28 andere verhalen van dit boek.

Alle plaatsen waar het woord in de boeken valt, zo ver als boek 4 vertelt: 362 keer in 110 verhalen. De lijst groeit met elk nieuw boek.

Verwante woorden

Uit de boeken

Uit de woordenlijst van boek 1

Iemand uit de eerste van de vier standen, de stand van de priesters en de kenners van de Veda. Het meervoud is brahmanen. Zie de notitie Brahma, brahmaan, brahman.

Uit de woordenlijst van boek 4

Iemand uit de eerste van de vier standen, de stand van de priesters en de kenners van de Veda. 'De kracht van de brahmanen, verbonden met die van de kshatriya's': zo verbranden ze de vijanden, zegt Baka Dalbhya (hoofdstuk 1). Wat een brahmaan is, is de eerste vraag van de slang aan het slot van het boek (hoofdstuk 22). Zie afkomst, stand en gedrag en Brahma in de woordenlijst van boek 3.

Brahma, brahmaan, brahman

Deze drie woorden zijn in het Sanskriet verwant. In het verhaal staan ze voor drie verschillende dingen.

Brahma is een god: de Grootvader, die uit het oerei voortkwam en de schepselen voortbracht (hoofdstuk 1). Hij spreekt, geeft gunsten en bekrachtigt vloeken. Een brahmaan is een mens: iemand uit de eerste van de vier standen, de stand van de priesters en de kenners van de Veda. Het meervoud is brahmanen. Het brahman is geen persoon. Het is onzijdig en wordt met een kleine letter geschreven: de allerhoogste werkelijkheid, waarin de wijze ten slotte opgaat (hoofdstuk 1 en 11). Soms staan ze in één zin: 'Alleen een brahmaan die het brahman kent, mag een gift aannemen' (hoofdstuk 11).

Twee verwante woorden: een brahmarshi is een ziener van de hoogste, brahmaanse rang (hoofdstuk 15). Brahmacharya is de gelofte van onthouding die bij de leerjaren in de Veda hoort (hoofdstuk 12).

Brahma, brahmaan, brahman

Brahma is een god: de Grootvader, uit wie alles wat bestaat is voortgekomen (hoofdstuk 8 en 10). Hij geeft gunsten en beschikt: hij laat Vishvakarma Tilottama maken (hoofdstuk 10) en wijst de zieke Agni het Khandava-woud als voedsel aan (hoofdstuk 12). Een brahmaan is een mens: iemand uit de eerste van de vier standen, de stand van de priesters en de kenners van de Veda. Het meervoud is brahmanen. Het brahman is geen persoon. Het is onzijdig en wordt met een kleine letter geschreven: de allerhoogste werkelijkheid, waarop sommige rishi's hun meditatie richten (hoofdstuk 10).

Twee verwante woorden. Een brahmacharin leeft in onthouding, zoals een leerling van de Veda (hoofdstuk 10). Het brahmastra, het wapen van Brahma, en het Brahmashira zijn twee van de grote wapens van de goden; zie wapen van een god.

Waar het voorkomt

  1. Het woord JayaHoofdstuk één · boek 1
  2. Vijf meren van bloedHoofdstuk één · boek 1
  3. De oorringen van de koninginHoofdstuk twee · boek 1
  4. Shaunaka neemt plaatsHoofdstuk drie · boek 1
  5. De getuigeHoofdstuk drie · boek 1
  6. Het halve levenHoofdstuk drie · boek 1
  7. Astika in het kortHoofdstuk drie · boek 1
  8. De weddenschapHoofdstuk vier · boek 1
  9. De olifant en de schildpadHoofdstuk vijf · boek 1
  10. De duimgrote rishi'sHoofdstuk vijf · boek 1
  11. De raad van de slangenHoofdstuk zes · boek 1
  12. De dode slangHoofdstuk zes · boek 1
  13. Er isHoofdstuk zeven · boek 1
  14. De man in de boomHoofdstuk zeven · boek 1
  15. Het slangenofferHoofdstuk zeven · boek 1
  16. BlijfHoofdstuk zeven · boek 1
  17. Vyasa komtHoofdstuk acht · boek 1
  18. Het meisje dat naar vis rookHoofdstuk acht · boek 1
  19. De last van de aardeHoofdstuk acht · boek 1
  20. De delen van de godenHoofdstuk acht · boek 1
  21. ShakuntalaHoofdstuk negen · boek 1
  22. BharataHoofdstuk negen · boek 1
  23. KachaHoofdstuk tien · boek 1
  24. De putHoofdstuk tien · boek 1
  25. Het ashokabosHoofdstuk tien · boek 1
  26. Indra's vraagHoofdstuk elf · boek 1
  27. Vijf gouden wagensHoofdstuk elf · boek 1
  28. Het huis van PuruHoofdstuk elf · boek 1
  29. GangaHoofdstuk twaalf · boek 1
  30. Het oudste kindHoofdstuk dertien · boek 1
  31. Mandavya aan de paalHoofdstuk dertien · boek 1
  32. Het kind in het waterHoofdstuk veertien · boek 1
  33. Het hertHoofdstuk vijftien · boek 1
  34. De schuldHoofdstuk vijftien · boek 1
  35. De mantraHoofdstuk vijftien · boek 1
  36. Kripa en KripiHoofdstuk één · boek 2
  37. De ring in de putHoofdstuk één · boek 2
  38. Het toernooiHoofdstuk twee · boek 2
  39. De gurudakshinaHoofdstuk twee · boek 2
  40. De jakhalsHoofdstuk drie · boek 2
  41. EkachakraHoofdstuk vier · boek 2
  42. De grassprietHoofdstuk vier · boek 2
  43. De dochter uit het vuurHoofdstuk vijf · boek 2
  44. Vijf keerHoofdstuk vijf · boek 2
  45. De verbrande wagenHoofdstuk vijf · boek 2
  46. Blijf, als je kuntHoofdstuk zes · boek 2
  47. De smalle wegHoofdstuk zes · boek 2
  48. Het vuur in het waterHoofdstuk zes · boek 2
  49. Het vierde vuurHoofdstuk zes · boek 2
  50. Tranen van vuurHoofdstuk zes · boek 2
  51. De huispriesterHoofdstuk zes · boek 2
  52. De boog en het doelHoofdstuk zeven · boek 2
  53. Het schotHoofdstuk zeven · boek 2
  54. De koningenHoofdstuk zeven · boek 2
  55. Deel het samenHoofdstuk acht · boek 2
  56. De wapensHoofdstuk acht · boek 2
  57. Vier stemmenHoofdstuk acht · boek 2
  58. Het geluk van de Kuru'sHoofdstuk negen · boek 2
  59. TilottamaHoofdstuk tien · boek 2
  60. De koeien van de brahmaanHoofdstuk tien · boek 2
  61. De krokodillenHoofdstuk elf · boek 2
  62. De gloeiende brahmaanHoofdstuk twaalf · boek 2
  63. De sarngaka'sHoofdstuk dertien · boek 2
  64. De vragen van NaradaHoofdstuk één · boek 3
  65. De geboorte van JarasandhaHoofdstuk twee · boek 3
  66. De snataka'sHoofdstuk drie · boek 3
  67. Dertien dagen en nachtenHoofdstuk drie · boek 3
  68. Agni in MahishmatiHoofdstuk vier · boek 3
  69. Het bezwaar van ShishupalaHoofdstuk vijf · boek 3
  70. De oude gansHoofdstuk vijf · boek 3
  71. De schelp van VarunaHoofdstuk zeven · boek 3
  72. Een wapen niet van ijzerHoofdstuk zeven · boek 3
  73. Het vriendschappelijke spelHoofdstuk acht · boek 3
  74. Een jakhals in uw huisHoofdstuk acht · boek 3
  75. De derde gunstHoofdstuk tien · boek 3
  76. ModderHoofdstuk twaalf · boek 3
  77. KirmiraHoofdstuk dertien · boek 3
  78. Een glimlachHoofdstuk één · boek 4
  79. De boer en de regenHoofdstuk twee · boek 4
  80. Geen man meerHoofdstuk twee · boek 4
  81. De oogzalf en de naaldHoofdstuk twee · boek 4
  82. Blijf staanHoofdstuk drie · boek 4
  83. De halve zetelHoofdstuk vijf · boek 4
  84. De moedervlekHoofdstuk acht · boek 4
  85. Een tweede svayamvaraHoofdstuk acht · boek 4
  86. Alleen Nala kent NalaHoofdstuk negen · boek 4
  87. De wind als getuigeHoofdstuk negen · boek 4
  88. De lege grasmatHoofdstuk tien · boek 4
  89. Het offer van de armeHoofdstuk tien · boek 4
  90. Het stof van KurukshetraHoofdstuk tien · boek 4
  91. Vier windstrekenHoofdstuk elf · boek 4
  92. Het gezicht naar het oostenHoofdstuk elf · boek 4
  93. Wie wil er nog eten?Hoofdstuk elf · boek 4
  94. LopamudraHoofdstuk elf · boek 4
  95. Ik heb hem verteerdHoofdstuk elf · boek 4
  96. De beenderen van DadhichaHoofdstuk twaalf · boek 4
  97. De zestigduizendHoofdstuk twaalf · boek 4
  98. De gelofte van de omhelzingHoofdstuk dertien · boek 4
  99. De twee bomenHoofdstuk veertien · boek 4
  100. Waarom zinkt de aarde niet?Hoofdstuk veertien · boek 4
  101. Eén zoonHoofdstuk vijftien · boek 4
  102. De havik en de duifHoofdstuk zestien · boek 4
  103. Achtmaal kromHoofdstuk zestien · boek 4
  104. De zanddamHoofdstuk zestien · boek 4
  105. Twee haarlokkenHoofdstuk zestien · boek 4
  106. Een witte bergHoofdstuk zeventien · boek 4
  107. Een vuur onder asHoofdstuk negentien · boek 4
  108. Vijf kleurenHoofdstuk negentien · boek 4
  109. Behalve onsterfelijkheidHoofdstuk twintig · boek 4
  110. Wie is een brahmaan?Hoofdstuk tweeëntwintig · boek 4