Naar de inhoud
De Mahabharataopnieuw verteld

Personage

Krishna

Ook: Vasudeva, Govinda, Keshava, Janardana, Hrishikesha, Madhusudana, Hari, de zoon van Devaki, Narayana, de jongere broer van Indra, de heer van de Dasharha's

Krishna is een van de meest vereerde goden van het hindoeïsme: voor veel hindoes een nederdaling, een avatara, van de god Vishnu. In de Mahabharata is hij tegelijk een mens: de zoon van Vasudeva en Devaki, uit het geslacht van de Yadava's, en de leider van dat volk. Naar zijn vader heet hij zelf ook Vasudeva. Zijn vader is een broer van Kunti, de moeder van de vijf Pandava's, en zo is Krishna een neef van die vijf broers, die om het rijk tegenover hun honderd neven, de Kaurava's, komen te staan. Van de vijf is Arjuna, de derde, zijn boezemvriend. Krishna woont in Dvaraka, ver in het westen, waar de Yadava's heen vluchtten voor een vijandige koning. Zijn oudere broer is Balarama, zijn zuster Subhadra, die met Arjuna trouwt.

Zijn naam betekent "donker", en hij is niet de enige die zo heet. De dichter Vyasa heet ook Krishna Dvaipayana, om zijn donkere huid, en Krishnaa, met twee a's, is een andere naam van Draupadi, de vrouw van de vijf broers. Het zijn drie verschillende mensen; in het epos staat er telkens bij wie er bedoeld is.

Mens en god

In de vaishnava-tradities, de stromingen die Vishnu als hoogste god vereren, is Krishna een avatara, en voor veel hindoes daarbuiten ook. Het epos zegt het op zijn eigen manier. Vyasa vertelt dat Vishnu twee haren uit zijn lichaam trok, een witte en een zwarte: de witte werd Balarama, de zwarte Krishna. De verteller, de god Brahma en een stem uit de lucht noemen hem en Arjuna "Nara en Narayana, de goden van oudsher", en in de brand van het Khandava-woud, aan het slot van boek 2, is hij "het Zelf van alle schepselen", vreselijk om te zien. Tegelijk is hij in het verhaal een neef, een vriend en een raadgever, die listen bedenkt en zich soms moet verantwoorden. Het epos laat de mens en de god naast elkaar staan, en deze hervertelling volgt het daarin.

Krishna buiten het epos

Het epos kent het grotere beeld van Krishna maar ten dele. Wat hieronder over de wereld rond het epos staat, komt uit de naslagwerken onder "Verder lezen"; wat over het epos zelf gezegd wordt, komt uit de boeken.

Geboren in Mathura, opgegroeid bij de koeherders

Volgens de overlevering wordt Krishna geboren in Mathura, als achtste kind van Devaki en Vasudeva. Zijn oom Kamsa heeft de zeven eerdere kinderen gedood, en Vasudeva brengt de pasgeboren Krishna daarom in veiligheid bij de koeherders Nanda en Yashoda. Zo groeit hij op in Gokula en later in Vrindavan: een jongen die boter steelt, de koeien hoedt, op zijn fluit speelt en de berg Govardhana optilt om de herders te beschermen. Die jeugd is voor veel hindoes het hart van Krishna's verhaal. Ze wordt uitvoerig verteld in de Bhagavata Purana, waarvan het tiende boek, ongeveer een kwart van de tekst, over Krishna gaat. Die Purana is jonger dan het epos: volgens de Nederlandse Wikipedia dateren geleerden haar rond de negende of tiende eeuw n.Chr., terwijl de hindoetraditie haar veel ouder maakt en aan Vyasa toeschrijft.

Bij die jeugd hoort Radha, een van de herderinnen, in veel tradities Krishna's geliefde en een belichaming van goddelijke liefde; beiden worden vaak samen afgebeeld, met zijn fluit. In het epos komt zij niet voor: de Radha die daar genoemd wordt, is de pleegmoeder van Karna, de vrouw van de man die hem als kind uit het water haalde. Radha geeft haar naam aan de Shri Radha Krishna Mandir in Den Haag, die onder "Verder lezen" staat.

Het epos vertelt die jeugd niet, maar het kent haar wel. In boek 3 spot Shishupala, de koning van Chedi, met "wat hij als kind bij de koeherders heeft gedaan", te beginnen met Putana, de vrouw die Krishna doodde, en met de berg Govardhana, die hij een week lang omhooggehouden zou hebben. Hij noemt Krishna "een knecht van Kamsa, een koeherder". Draupadi roept hem in de speelzaal aan als "geliefde van de herderinnen" en "beschermer van de koeherders". En dat Krishna en zijn broer Balarama Kamsa doodden, staat in de boeken ook. De uitgebreide vertelling van Krishna's kinderjaren staat volgens de Engelse Wikipedia niet in het epos zelf, maar in de Harivamsa, een aanhangsel dat bij het epos wordt gerekend. Deze hervertelling volgt die tekst niet.

In het epos is Krishna daarom vooral een man van Dvaraka, de stad in het westen waar hij woont. De Yadava's, zijn volk, vluchtten voor Jarasandha, de machtige koning van Magadha, uit Mathura naar die stad. Over zijn ouders Vasudeva en Devaki staat meer op hun eigen pagina.

Een nederdaling van Vishnu

In de vaishnava-tradities daalt Vishnu in tijden van nood in een nieuwe gestalte naar de aarde: een avatara. De lijst in de Nederlandse Wikipedia telt er tien. Krishna is de achtste, na Rama, de ideale koning uit de Ramayana. Voor veel gelovigen is hij meer dan een van die tien: in de bhakti, de verering van een persoonlijke god met liederen en gebeden, en in de gaudiya-traditie rond Chaitanya geldt hij als de hoogste god, svayam bhagavan. Bhakti als weg staat al in de Gita, en bhakti als beweging begon volgens de Nederlandse Wikipedia in de zesde eeuw in Tamil Nadu, in het uiterste zuiden van India, en verspreidde zich in de middeleeuwen naar het noorden. Die verering is persoonlijk: er is niet noodzakelijk een priester voor nodig. Het epos zit zelf tussen die opvattingen in: het kent de zwarte haar van Vishnu, maar laat Krishna ook gewoon een neef zijn.

Krishna Janmashtami

Krishna's geboorte wordt elk jaar gevierd met Krishna Janmashtami, in augustus of september, op een dag die de hindoekalender bepaalt. Veel gelovigen vasten tot middernacht. Dan wordt een murti, een beeld van de pasgeboren Krishna waarin de god volgens de gelovigen aanwezig is, in een met bloemen versierde wieg heen en weer gewiegd, en volgt een feestmaal. In Maharashtra bouwen jongeren menselijke torens om een hooggehangen aarden pot met yoghurt stuk te slaan. Het feest wordt ook in Suriname gevierd. In een mandir, een hindoetempel, als de Shri Radha Krishna Mandir in Den Haag horen gebeden, bhajans (devotionele liederen) en aarti (de god begroeten met lichtjes voor zijn beeld) bij de gewone eredienst, naast de festivals van het jaar.

Krishna in Nederland

De Nederlandse Wikipedia schat het aantal hindoes in Nederland op tussen de tweehonderdduizend en tweehonderdvijftigduizend. De overgrote meerderheid komt uit Suriname: Hindoestanen, nakomelingen van contractarbeiders die tussen 1873 en 1916 uit Brits-Indië naar Suriname kwamen. Na de onafhankelijkheid van Suriname in 1975 vertrokken velen naar Nederland. Daarnaast is er onder meer de Hare Krishna-beweging, de Internationale Gemeenschap voor Krishna-bewustzijn (ISKCON), in 1966 in New York opgericht door A.C. Bhaktivedanta Swami Prabhupada en ook in Nederland actief, onder meer in Amsterdam. Haar volgelingen zingen de maha-mantra "Hare Krishna, Hare Krishna, Krishna Krishna, Hare Hare, Hare Rama, Hare Rama, Rama Rama, Hare Hare" en volgen de gaudiya-traditie van Chaitanya.

Zijn naam en zijn kleur in de kunst

Krishna betekent "zwart", "donker" of "donkerblauw". In de beeldende kunst volgt hij zijn naam: hij wordt meestal met een donkere of blauwe huid afgebeeld, vaak met zijn fluit. In oude reliëfs heeft hij de kleur van het materiaal waaruit het beeld is gemaakt, en sommige teksten vergelijken zijn huid dichterlijk met de donkere vrucht van de jambul. Ook Vishnu, van wie Krishna een nederdaling is, wordt blauw of zwart afgebeeld. In de boeken van deze hervertelling komt Krishna's huidskleur niet ter sprake; daar laat Vyasa hem voortkomen uit de zwarte haar van Vishnu.

De Bhagavad Gita

Veel van wat Krishna voor hindoes betekent, komt uit de Bhagavad Gita: het gesprek op het slagveld waarin hij Arjuna toespreekt als die moedeloos is geworden. Wat de Gita is, waar ze staat en hoe ze gelezen wordt, staat op haar eigen pagina.

Wat de boeken tot nu toe vertellen

Deze hervertelling verschijnt in boeken, in de volgorde van het epos: boek 1 en 2 vertellen het Adi Parva, de eerste parva, en boek 3 het Sabha Parva en het begin van het Vana Parva. Wat er al verschenen is, staat op Lezen.

In boek 1 treedt Krishna zelf nog niet op. Het eerste hoofdstuk van het epos, waarin de verteller het hele verhaal al vooruit samenvat, kondigt hem aan: Vyasa heeft "de goddelijkheid beschreven van Vasudeva, de Krishna uit het geslacht van de Yadava's". In hoofdstuk 8 stemt Vishnu ermee in op aarde geboren te worden.

In boek 2 verschijnt hij op de bruidskeuze van Draupadi. Hij herkent de vijf broers, die zich als brahmanen hebben vermomd, en brengt de woedende koningen tot bedaren: "Dit meisje is rechtmatig verworven." Hij zoekt de broers op in het huis van de pottenbakker waar ze zich schuilhouden, en stuurt hun huwelijksgeschenken. Als Arjuna zijn zuster Subhadra wil, raadt Krishna hem aan haar te ontvoeren, en daarna praat hij zijn eigen volk de woede uit het hoofd. Aan het slot helpen hij en Arjuna de god van het vuur het Khandava-woud te verteren, en Krishna krijgt van de vuurgod een discus.

In boek 3 geeft hij Maya, de bouwmeester van de asura's, de oude rivalen van de goden, de opdracht voor een vergaderzaal voor Yudhishthira, de oudste van de broers. Als Yudhishthira het koningsoffer wil brengen, zegt Krishna dat dat pas kan als koning Jarasandha van Magadha dood is, en hij gaat met Bhima en Arjuna vermomd naar diens stad. Op het offer krijgt hij de eerste eer. Shishupala, de koning van Chedi, beschimpt hem daarom, en Krishna doodt hem met zijn discus. Bij het dobbelspel, waarin Yudhishthira zijn rijk, zijn broers, zichzelf en Draupadi verspeelt, is Krishna er niet. Draupadi roept hem aan als Duhshasana, een broer van Duryodhana, haar de zaal in sleurt; hij hoort haar van ver en gaat op weg, maar in de zaal verschijnt hij niet. In het woud zegt hij later dat hij in die tijd oorlog voerde tegen koning Shalva en zijn vliegende stad, en dat hij pas bij zijn terugkomst hoorde wat er gebeurd was. Draupadi klaagt hem aan; zijn antwoord staat in het laatste hoofdstuk van boek 3.

Krishna is in boek 4, De wapens van de goden, vooral aanwezig in wat anderen over hem zeggen. Yudhishthira rekent erop dat hij met Bhishma, Drona en Vidura bij Dhritarashtra voor vrede zal pleiten, en hij noemt Krishna en Arjuna "de twee met de lotusogen", de rishi's Nara en Narayana. Sanjaya vertelt de blinde koning dat Krishna, toen hij van het dobbelspel hoorde, snel naar het woud ging, en dat de Pandava's hem vroegen in de strijd de wagenmenner van Arjuna te zijn: "Goed." In Prabhasa, aan de zee, komt Krishna's volk, de Vrishni's, de ballingen opzoeken. Satyaki, een krijger van dat volk, wil meteen oorlog; Krishna weegt dat af: Yudhishthira zal "nooit een aarde willen die hij niet met zijn eigen armen heeft gewonnen". Yudhishthira zelf zegt: "Alleen Krishna kent mij zoals ik ben, en ik ken Krishna zoals hij is."

Wat het epos al vooruit vertelt

Het eerste hoofdstuk zegt ook wat Krishna later doet. Hij gaat naar het hof van de blinde koning om vrede te sluiten en komt terug zonder iets te hebben bereikt; als Karna en Duryodhana, de oudste van de honderd, hem gevangen willen nemen, laat hij "alles wat bestaat in zichzelf" zien. Aan het begin van de oorlog, als Arjuna op zijn wagen door moedeloosheid wordt overmand, spreekt Krishna hem toe en laat hem alle werelden in zijn eigen lichaam zien: dat gesprek is de Bhagavad Gita. En over het einde van Duryodhana zegt het epos zonder omwegen dat hij "op aanraden van Krishna oneerlijk werd gedood". Het epos laat de vragen staan die zijn handelen oproept.

Veelgestelde vragen

Is Krishna een god of een mens?

Allebei, zegt het epos. Krishna is een neef, vriend en raadgever van de Pandava's, die listen bedenkt en zich soms moet verantwoorden, maar ook een deel van de god Vishnu: Vyasa vertelt dat Vishnu een zwarte haar uit zijn lichaam trok, en die haar werd Krishna. In de vaishnava-tradities en voor veel hindoes daarbuiten is Krishna een avatara van Vishnu; voor de gaudiya's is hij de hoogste god zelf.

Waarom is Krishna blauw?

Zijn naam betekent "donker" of "donkerblauw", en de beeldende kunst volgt die naam: ze geeft hem een blauwe of donkere huid. Oudere beelden hebben vaak gewoon de kleur van het materiaal. In de boeken van deze hervertelling komt zijn huidskleur niet ter sprake.

Wat is de relatie tussen Krishna en Arjuna?

Ze zijn neven, vrienden en zwagers. Krishna's vader Vasudeva is een broer van Kunti, de moeder van Arjuna, en Arjuna trouwt met Krishna's zuster Subhadra. Arjuna is de derde van de vijf Pandava's en Krishna is zijn boezemvriend: hij raadt hem aan Subhadra te ontvoeren, en samen helpen ze de god van het vuur het Khandava-woud te verteren. Het epos noemt hen ook "Nara en Narayana, de goden van oudsher". Het bekendste gesprek tussen hen is de Bhagavad Gita.

Waarom was Krishna er niet bij het dobbelspel?

Krishna zegt in het woud zelf dat hij in die tijd niet in Dvaraka was: hij vocht tegen koning Shalva, die de stad met een vliegende stad aanviel, en hoorde pas bij zijn terugkomst van Satyaki, een krijger van de Yadava's, wat er in de speelzaal was gebeurd. Draupadi roept hem aan als ze wordt vernederd, en in dat verhaal hoort hij haar van ver en gaat op weg, maar in de zaal verschijnt hij niet. Beide verklaringen staan in het epos naast elkaar en de boeken laten ze allebei staan.

Wat is Krishna's rol in de Bhagavad Gita?

Hij is de spreker. Het eerste hoofdstuk van het epos zegt dat Arjuna op zijn wagen door moedeloosheid wordt overmand, en dat Krishna hem toespreekt en hem alle werelden in zijn eigen lichaam laat zien. Het gesprek staat in het Bhishma Parva, de zesde parva van het epos, en de pagina over de Bhagavad Gita zegt er meer over.

Waar komt Krishna vandaan?

Volgens de overlevering is hij geboren in Mathura, als zoon van Devaki en Vasudeva uit het volk van de Yadava's, en groeide hij op bij koeherders in Gokula en Vrindavan. In het epos woont hij in Dvaraka, de stad in het westen waar de Yadava's naartoe vluchtten voor Jarasandha. Zijn kinderjaren bij de herders vertellen de boeken niet; ze komen alleen ter sprake in de spot van Shishupala en in Draupadi's aanroeping.

Verder lezen

Wie meer wil weten over Krishna, vindt hier de Nederlandse artikelen over zijn verhaal en zijn verering, en de hindoegemeenschap in Nederland.

Uit de boeken

In boek 1 · Het huis van de Kuru's

De zoon van Vasudeva, uit het geslacht van de Yadava's. Zijn vader, een zoon van Shura en een broer van Kunti, heet ook Vasudeva (hoofdstuk 14). Volgens hoofdstuk 8 is Krishna een deel van Narayana. Hij is een ander dan Vyasa, die ook Krishna Dvaipayana heet.

In boek 2 · De leerjaren

De zoon van Vasudeva en Devaki, uit het geslacht van de Yadava's, en een neef van de Pandava's: Kunti is de zuster van zijn vader. Op de bruidskeuze herkent hij de vermomde broers, en hij brengt de koningen tot bedaren: 'Dit meisje is rechtmatig verworven' (hoofdstuk 7). Hij zoekt de broers op in het huis van de pottenbakker (hoofdstuk 8), stuurt hun huwelijksgeschenken (hoofdstuk 8) en helpt hen zich in Khandavaprastha te vestigen (hoofdstuk 9). Hij wordt Arjuna's vriend, raadt hem aan zijn zuster Subhadra te ontvoeren en praat de woedende Yadava's om (hoofdstuk 11). Met Arjuna helpt hij Agni het Khandava-woud te verteren, en hij krijgt een discus (hoofdstuk 12 en 13). Volgens Vyasa is hij de zwarte haar van Vishnu (hoofdstuk 8), en hij en Arjuna zijn Nara en Narayana (hoofdstuk 11). Hij is een ander dan Vyasa, die ook Krishna heet, en dan Krishnaa, Draupadi.

In boek 3 · Het dobbelspel

De zoon van Vasudeva en Devaki, een neef van de Pandava's en de leider van de Yadava's. Hij geeft Maya de opdracht voor de zaal en rijdt naar Dvaraka (hoofdstuk 1). Op Yudhishthira's verzoek komt hij terug en zegt dat het rajasuya pas kan als Jarasandha dood is, voor wie de Yadava's van Mathura naar Dvaraka zijn gevlucht (hoofdstuk 2). Hij vertelt Jarasandha's geboorte (hoofdstuk 2), gaat met Bhima en Arjuna vermomd naar Girivraja en laat Bhima de koning doden; zelf doodt hij hem niet, omdat Brahma het zo bepaald had (hoofdstuk 3). Op het offer krijgt hij de eerste eer (hoofdstuk 5). De moeder van Shishupala had hij beloofd honderd vergrijpen van haar zoon te vergeven; als het getal vol is, slaat hij Shishupala met zijn discus het hoofd af (hoofdstuk 6). Daarna gaat hij naar huis. Als Draupadi hem in de speelzaal aanroept, hoort hij haar roep van ver en gaat te voet op weg (hoofdstuk 9). In het woud belooft hij Draupadi dat de vrouwen van haar vijanden zullen huilen zoals zij, en hij zegt dat hij er niet was omdat hij tegen Shalva vocht (hoofdstuk 14). Die oorlog vertelt hij zelf, tot de discus, die hier pas Sudarshana heet, Saubha neerhaalt (hoofdstuk 15). Hij is een ander dan Vyasa, die ook Krishna heet.

In boek 4 · De wapens van de goden

De zoon van Vasudeva en Devaki, de leider van de Yadava's en de vriend van de Pandava's. Volgens Sanjaya's verslag kwam hij woedend naar het Kamyaka-woud en wilde hij Duryodhana met de Yadava's 'op één dag' doden, maar Yudhishthira vroeg hem te wachten tot na het dertiende jaar (hoofdstuk 5). Hij is met Arjuna de rishi's Nara en Narayana, zegt Indra (hoofdstuk 5), en Dhaumya noemt hem 'de eeuwige dharma' (hoofdstuk 11). In Prabhasa komt hij met Balarama naar Yudhishthira; als Satyaki ten strijde wil trekken, zegt hij: 'Maar Yudhishthira zal nooit een aarde willen die hij niet met zijn eigen armen heeft gewonnen' (hoofdstuk 14).

Vyasa, de dichter, heet ook Krishna Dvaipayana; hij is een andere dan de Krishna die in zijn verhaal een van de hoofdrollen speelt.

De eerste keer, in Het woord Jaya (hoofdstuk één, boek 1)

In de verhalen

  1. Het woord JayaHoofdstuk één · boek 1
  2. De weddenschapHoofdstuk vier · boek 1
  3. De man in de boomHoofdstuk zeven · boek 1
  4. Vaishampayana begintHoofdstuk acht · boek 1
  5. De delen van de goden (treedt zelf op)Hoofdstuk acht · boek 1
  6. Het huis van PuruHoofdstuk elf · boek 1
  7. Het kind in het waterHoofdstuk veertien · boek 1
  8. De gurudakshinaHoofdstuk twee · boek 2
  9. Het huis van lakHoofdstuk drie · boek 2
  10. De dochter uit het vuurHoofdstuk vijf · boek 2
  11. De boog en het doelHoofdstuk zeven · boek 2
  12. Het schot (treedt zelf op)Hoofdstuk zeven · boek 2
  13. De koningen (treedt zelf op)Hoofdstuk zeven · boek 2
  14. Deel het samen (treedt zelf op)Hoofdstuk acht · boek 2
  15. Vijf Indra's (treedt zelf op)Hoofdstuk acht · boek 2
  16. Het huwelijk (treedt zelf op)Hoofdstuk acht · boek 2
  17. Het geluk van de Kuru'sHoofdstuk negen · boek 2
  18. Waar Krishna is (treedt zelf op)Hoofdstuk negen · boek 2
  19. Indraprastha (treedt zelf op)Hoofdstuk negen · boek 2
  20. Raivataka (treedt zelf op)Hoofdstuk elf · boek 2
  21. De ontvoering (treedt zelf op)Hoofdstuk elf · boek 2
  22. De koeherderin (treedt zelf op)Hoofdstuk elf · boek 2
  23. De gloeiende brahmaan (treedt zelf op)Hoofdstuk twaalf · boek 2
  24. Gandiva (treedt zelf op)Hoofdstuk twaalf · boek 2
  25. De brand (treedt zelf op)Hoofdstuk dertien · boek 2
  26. Aan de rivier (treedt zelf op)Hoofdstuk dertien · boek 2
  27. Het aanbod van MayaHoofdstuk één · boek 3
  28. De zaalHoofdstuk één · boek 3
  29. De boodschap van PanduHoofdstuk twee · boek 3
  30. De raad over JarasandhaHoofdstuk twee · boek 3
  31. De geboorte van JarasandhaHoofdstuk twee · boek 3
  32. De snataka'sHoofdstuk drie · boek 3
  33. Het mensenofferHoofdstuk drie · boek 3
  34. Dertien dagen en nachtenHoofdstuk drie · boek 3
  35. Agni in MahishmatiHoofdstuk vier · boek 3
  36. Nakula in het westenHoofdstuk vier · boek 3
  37. De wijdingHoofdstuk vier · boek 3
  38. De gastenHoofdstuk vijf · boek 3
  39. De eerste eerHoofdstuk vijf · boek 3
  40. Het bezwaar van ShishupalaHoofdstuk vijf · boek 3
  41. De oude gansHoofdstuk vijf · boek 3
  42. Drie ogen en vier armenHoofdstuk zes · boek 3
  43. De bhulinga-vogelHoofdstuk zes · boek 3
  44. Het getal is volHoofdstuk zes · boek 3
  45. Kristal en waterHoofdstuk zes · boek 3
  46. De schelp van VarunaHoofdstuk zeven · boek 3
  47. Een jakhals in uw huisHoofdstuk acht · boek 3
  48. Wie verloor u eerst?Hoofdstuk negen · boek 3
  49. Wat de sterke dharma noemtHoofdstuk negen · boek 3
  50. Let op SahadevaHoofdstuk elf · boek 3
  51. De Tijd heft geen stafHoofdstuk elf · boek 3
  52. Een onderpandHoofdstuk twaalf · boek 3
  53. De dijHoofdstuk dertien · boek 3
  54. Ook jou nietHoofdstuk veertien · boek 3
  55. Als ik in Dvaraka was geweestHoofdstuk veertien · boek 3
  56. Het teken aan de poortHoofdstuk vijftien · boek 3
  57. Erger dan de doodHoofdstuk vijftien · boek 3
  58. Mijn vader vielHoofdstuk vijftien · boek 3
  59. De dam is gebrokenHoofdstuk vijftien · boek 3
  60. Met zware hartenHoofdstuk vijftien · boek 3
  61. De arts van beidenHoofdstuk één · boek 4
  62. Geen man meerHoofdstuk twee · boek 4
  63. De oogzalf en de naaldHoofdstuk twee · boek 4
  64. De jagerHoofdstuk drie · boek 4
  65. De halve zetelHoofdstuk vijf · boek 4
  66. De bliksem laat iets overHoofdstuk vijf · boek 4
  67. Door een spionHoofdstuk vijf · boek 4
  68. Een dag als een jaarHoofdstuk zes · boek 4
  69. De lege grasmatHoofdstuk tien · boek 4
  70. Het offer van de armeHoofdstuk tien · boek 4
  71. Vier windstrekenHoofdstuk elf · boek 4
  72. Twaalf dagen in PrabhasaHoofdstuk veertien · boek 4
  73. Waarom zinkt de aarde niet?Hoofdstuk veertien · boek 4
  74. Ik kan gaanHoofdstuk zeventien · boek 4
  75. Het twaalfde jaarHoofdstuk tweeëntwintig · boek 4

Vet: Krishna treedt er zelf in op.