Plaats
Varanavata
Het huis ruikt naar vet, geklaarde boter en lak. Na tien nachten in Varanavata laat de raadsman Purochana zijn gasten hun nieuwe verblijf zien, het Huis van Heil, en Yudhishthira ruikt het meteen. Hij zegt het alleen tegen zijn broer Bhima. Zij horen bij de Pandava's, de vijf zonen van Pandu, die hun neef Duryodhana als rivalen voor de troon ziet. Hun moeder Kunti slaapt in hetzelfde huis. In het Sanskriet heet het Lakshagriha, het huis van lak, en Varanavata is de stad waar het staat.
Waarom ze naar Varanavata moeten
Pandu, de vader van de Pandava's, is gestorven. Zijn blinde broer Dhritarashtra regeert in Hastinapura, en Duryodhana is de oudste van diens honderd zonen. Hij hoort de burgers van Hastinapura, de hoofdstad van de Kuru's, over Yudhishthira, de oudste Pandava, praten als over de toekomstige koning. Samen met zijn broer Duhshasana, zijn oom Shakuni en zijn vriend Karna smeedt hij een plan. Dan gaat hij naar zijn vader en zegt dat zij, de zonen van de koning, voorgoed buiten het koningshuis komen te staan. Dhritarashtra aarzelt: Pandu, zijn gestorven broer, heeft hem alles gegeven, en het volk houdt van diens zoon. Duryodhana antwoordt dat de schatkist en de ministers al in hun handen zijn, en vraagt de Pandava's naar Varanavata te sturen.
De raadslieden van de koning prijzen de stad aan. Volgens hen is er het feest van Pashupati begonnen, het feest van Shiva als heer van de dieren, met de mooiste processie op aarde. De Pandava's krijgen zin om te gaan en de koning moedigt hen aan. Yudhishthira begrijpt wat er speelt, maar zegt dat de koning hun vader en leermeester is en dat het hun plicht is te gehoorzamen. De burgers die meelopen, noemen het onrecht; hij stuurt hen terug.
Het huis
Intussen roept Duryodhana in het geheim Purochana bij zich, die het plan moet uitvoeren. Purochana laat bij het wapenhuis een groot vierkant huis bouwen. De muren krijgen een laag van aarde vermengd met geklaarde boter, olie, vet en veel lak, en binnen komen hennep, hars en hout. Lak is hier de hars die insecten afscheiden, een stof die gemakkelijk vlam vat. Niemand mag het huis als brandbaar herkennen. Zodra de Pandava's er onbezorgd slapen, moet Purochana de buitendeur in brand steken, zodat het lijkt alsof het huis bij toeval afbrandde.
Na hun aankomst eren de burgers van Varanavata de broers en geeft Purochana hun het beste eten, de mooiste kleren en bedden van het beste soort. Voor hun vertrek uit Hastinapura heeft Vidura, de wijze halfbroer van de koning, Yudhishthira gewaarschuwd in raadselwoorden die niemand anders verstond: wie weet dat er scherpe wapens zijn die niet van ijzer zijn, ontloopt het gevaar. Bedoeld is vuur. Yudhishthira antwoordde alleen: "Ik heb u begrepen."
Een vriend van Vidura, een mijnwerker, bewijst dat hij te vertrouwen is door die woorden te noemen. Hij graaft in het geheim een gang onder de vloer van het huis, de ingang afgedekt met planken. Een jaar lang spelen de broers dat ze niets vermoeden: 's nachts slapen ze met hun wapens naast zich, overdag jagen ze in het woud, zodat ze de paden leren kennen.
De brand
Als Purochana tevreden is, besluit Yudhishthira dat de tijd gekomen is. Kunti geeft een maaltijd voor brahmanen, onder het voorwendsel dat ze giften uitdeelt. Er komt ook een nishada-vrouw op het maal af, uit een volk dat in de wouden leeft. Ze zwerft rond op zoek naar eten, en volgens het epos drijft de Tijd, die alles vernietigt, haar daarheen. Ze heeft haar vijf zonen bij zich. Ze drinken wijn tot ze niet meer op hun benen kunnen staan en gaan in het huis slapen. Die nacht steekt Bhima het huis in brand, eerst waar Purochana slaapt, dan de deur, dan de rest. De broers gaan met Kunti de gang in. De vrouw en haar zonen sterven; het epos noemt haar onschuldig. Meer over hen staat bij de nishada-vrouw en haar vijf zonen.
De vlucht door het donker kost nog moeite. Bhima draagt zijn moeder en broers, brengt bomen aan het schudden en baant een pad door het woud. Een man die Vidura heeft gestuurd, vindt hen in het woud, noemt Vidura's woorden als bewijs en wijst hun een boot op de oever van de Ganga. Hij zet hen over en keert terug.
De rouw in Hastinapura
De burgers van Varanavata blussen de resten en vinden Purochana, en ook de nishada-vrouw met haar zonen. Ze zeggen dat Duryodhana dit heeft bedacht. Boden brengen het bericht naar Dhritarashtra. Hij huilt, laat de dodenriten verrichten en brengt met zijn verwanten plengoffers van water voor de Pandava's. Vidura huilt niet veel, want hij kent de waarheid. De riten gelden de Pandava's en Kunti; de nishada-vrouw en haar zonen krijgen er geen, en het epos noemt hen nergens bij naam.
Wat de boeken tot nu toe vertellen
Het verhaal staat in het hoofdstuk Het huis van lak, in de boeken van deze Nederlandse hervertelling (zie lezen). De broers trekken verder door het woud en blijven een tijd onopgemerkt, onder meer in Ekachakra. Pas bij de bruidskeuze van Draupadi, de vrouw van de vijf broers, komt uit dat ze leven, en koning Drupada van Panchala veroordeelt dan Dhritarashtra. Later vertelt Draupadi zelf hoe Bhima met zijn moeder en broers opsprong zoals Garuda, de koning van de vogels.
- PurochanaEen raadsman van Duryodhana, 'de laagste van de mleccha's'.in 6 verhalen
- ViduraDe halfbroer van Dhritarashtra.in 45 verhalen
- DuryodhanaDe oudste zoon van Dhritarashtra, die de Pandava's met het dobbelspel hun rijk afnam.in 69 verhalen
- DhritarashtraDe blinde koning van de Kuru's, de vader van Duryodhana, 'de zoon van Ambika'.in 81 verhalen
- YudhishthiraDe oudste van de vijf broers, de zoon van Kunti en de god Dharma, 'de koning van de dharma'.in 143 verhalen
- BhimaDe tweede van de vijf broers, de zoon van Kunti en de god van de wind.in 92 verhalen
- KuntiDe moeder van Yudhishthira, Bhima en Arjuna, die ook Pritha heet.in 108 verhalen
- de nishada-vrouw en haar vijf zonenEen vrouw uit het volk dat in de wouden leeft.in 0 verhalen
Barnawa nu
Wie het huis van lak nu zoekt, wordt naar Barnawa gewezen, een dorp in het district Baghpat in Uttar Pradesh, ongeveer 37 kilometer van Meerut. De naam wordt ook Barnava gespeld. Volgens de overlevering is dit het Varanavata van de Mahabharata; bewezen is dat niet. Men zegt dat er in het dorp een tunnel is, de gang waardoor de Pandava's ontsnapten. De Archaeological Survey of India, de Indiase archeologische dienst, heeft er een opgraving toegestaan.
Het dorp heeft ook een jaïnatempel van meer dan honderd jaar oud, gewijd aan Chandraprabha, de achtste tirthankara, een van de grote leraren van het jaïnisme, een andere Indiase godsdienst.
Veelgestelde vragen
Waarom vluchten de Pandava's niet meteen?
Yudhishthira legt het Bhima uit: de Pandava's hebben geen macht, geen bondgenoten en geen rijkdom, Duryodhana heeft ze alle drie en kan hen met spionnen laten doden. Wie nu vlucht, wordt achtervolgd. Daarom blijven ze, schijnbaar nietsvermoedend, en bereiden ze in het geheim hun ontsnapping voor.
Hoe weet Vidura wat Duryodhana van plan is?
Het epos zegt dat Vidura aan iemands gezicht kan lezen wat er in zijn hart omgaat. Ook hoort hij via zijn spionnen wat Duryodhana van plan is, en daarop stuurt hij de mijnwerker en later de man met de boot.
Wist Dhritarashtra ervan?
Volgens het epos wel: Duryodhana, Shakuni, Duhshasana en Karna smeden hun plan "met instemming van Dhritarashtra zelf", en de burgers van Varanavata zeggen dat Duryodhana het deed met medeweten van zijn vader. Na de bruidskeuze spreken de koningen schande van hem. Toch huilt hij om hen als het bericht van de brand komt.
Wat is een nishada?
Een nishada is lid van een van de volken die in de wouden leven. Ekalavya, de jongen die Drona als leerling afwees, is een nishada-prins. Het epos vertelt vanuit de hoven en de hermitages en kijkt van buitenaf naar hen. In het huis van lak betaalt een nishada-vrouw met haar leven en dat van haar zonen.
Verder lezen
Over de plaats nu en het huis van lak in andere vertellingen.
- Barnava op de Engelse Wikipedia, over het dorp en de jaïnatempel.
- Lakshagriha op de Engelse Wikipedia, over het verhaal in verschillende vertellingen.
- De opgraving bij Barnawa, een bericht van Scroll.in.
- Varanavatanu BarnawaVaishampayana vertelde verder, in het kort, hoe Duryodhana met medeweten van Dhritarashtra een huis van lak liet bouwen in Varanavata, en hoe de Pandava's met hun moeder er een jaar woonden, op hun hoede voor Purochana, de spion van Duryodhana.in 8 verhalen · ligging volgens de overlevering
- Hastinapuranu HastinapurNa het offer keerde hij terug naar Hastinapura, zijn hoofdstad, en deed alle moeite om een purohita te vinden, een huispriester, die hem van zijn vergrijp kon vrijmaken en zo de vloek onschadelijk kon maken.in 31 verhalen · ligging volgens de overlevering
- EkachakraHij vertelde hoe Bhima in het woud een rakshasa doodde en met diens zuster Hidimbi trouwde, die hem Ghatotkacha schonk; hoe de broers als leerlingen van de Veda in Ekachakra woonden, waar Bhima de rakshasa Baka doodde; hoe ze in Panchala Draupadi wonnen; hoe Dhritarashtra en Bhishma hun Khandavaprastha gaven om tweedracht te voorkomen,…in 6 verhalen · ligging onzeker
Vaishampayana vertelde verder, in het kort, hoe Duryodhana met medeweten van Dhritarashtra een huis van lak liet bouwen in Varanavata, en hoe de Pandava's met hun moeder er een jaar woonden, op hun hoede voor Purochana, de spion van Duryodhana.
Waar het voorkomt
- Vaishampayana begintHoofdstuk acht · boek 1
- Het huis van PuruHoofdstuk elf · boek 1
- VaranavataHoofdstuk drie · boek 2
- Het huis van lakHoofdstuk drie · boek 2
- De grassprietHoofdstuk vier · boek 2
- De wapensHoofdstuk acht · boek 2
- Let op SahadevaHoofdstuk elf · boek 3
- Ook jou nietHoofdstuk veertien · boek 3