Naar de inhoud
De Mahabharataopnieuw verteld

Personage

Dhritarashtra

Ook: de zoon van Ambika

Een blinde man op de troon van Hastinapura laat zijn rijk door anderen beschrijven: zijn broer Vidura vertelt hem wat hij zelf niet ziet, zijn wagenmenner Sanjaya wat de vijand zegt. Dat is Dhritarashtra, de koning van de Kuru's, het koningshuis uit de Mahabharata, en de vader van de honderd Kaurava's, de neven en tegenstanders van de vijf Pandava's, de zonen van zijn broer Pandu. Zijn vrouw is Gandhari, zijn oudste zoon Duryodhana. De naam betekent "hij die het rijk draagt".

Blind geboren, eerst geen koning

Dhritarashtra, Pandu en Vidura zijn alle drie zonen van de dichter-rishi Vyasa, verwekt voor het kinderloze huis van de Kuru's; hoe dat ging, staat bij niyoga. Ze worden opgevoed door Bhishma, de oude beschermer van het huis. Dhritarashtra is de oudste en blind. Hij is de sterkste van de drie, maar het rijk gaat naar Pandu, de beste boogschutter. Vidura, de wijste, komt volgens het epos niet in aanmerking omdat zijn moeder een shudra was, een vrouw uit de stand van de dienstbaren. Het epos zegt: "Pandu werd koning, want Dhritarashtra kreeg het rijk niet omdat hij blind was."

Pandu trekt zich met zijn twee vrouwen voorgoed in het woud terug, en Dhritarashtra blijft in Hastinapura. Als Pandu daar sterft en zijn vijf zonen naar de stad komen, groeien ze op bij hun oom, die nu de koning is. Bij het toernooi waar de prinsen hun wapenkunst tonen, zegt hij: "Ik ben blind, en dat verdriet maakt me jaloers op wie ogen heeft en de kracht van mijn kinderen met de wapens zal zien."

Zijn liefde voor Duryodhana

Duryodhana is nog maar net geboren als Dhritarashtra voor het eerst moet kiezen. Het kind balkt als een ezel, de jakhalzen buiten antwoorden, en Vidura en de brahmanen zeggen het zonder omwegen: dit kind zal het geslacht uitroeien, geef het op, er blijven negenennegentig zonen over. Dhritarashtra kan het "uit liefde voor zijn zoon niet over zijn hart verkrijgen". De geboorte zelf staat bij Gandhari.

Als de Pandava's machtiger worden, wordt hij jaloers. Zijn minister Kanika geeft hem een les in meedogenloze staatskunst. Duryodhana wil de Pandava's naar Varanavata laten sturen; de koning werpt eerst tegen dat Pandu hem zelfs het koninkrijk gaf, en geeft dan toe. Wat daar gebeurt, vertelt die pagina.

Als de Pandava's bij de bruidskeuze van Draupadi, de dochter van koning Drupada, blijken te leven, zegt hij tegen Vidura dat de kinderen van Pandu hem even dierbaar zijn als Pandu zelf, "nee, nog dierbaarder": ze hebben sterke bondgenoten, en welke koning zou Drupada niet als bondgenoot willen hebben? Zodra Vidura weg is, zegt hij tegen Duryodhana en diens vriend Karna dat hij wil doen wat zij bedenken, maar dat Vidura niets mag merken. Toch geeft hij de Pandava's, op raad van Bhishma, Vidura en de wapenleraar Drona, de helft van het rijk: de woeste streek Khandavaprastha.

Het dobbelspel, vanuit zijn stoel

Bij het dobbelspel speelt Yudhishthira, de oudste Pandava, tegen Shakuni, Gandhari's broer, die de stenen voor Duryodhana gooit. Yudhishthira verliest zijn rijk, zijn broers, zichzelf en Draupadi, de vrouw van alle vijf de broers. Het spel zelf en haar vernedering staan bij het Sabha Parva. Duryodhana dreigt zichzelf te doden als zijn vader zijn oom Shakuni niet laat dobbelen. Dhritarashtra wil eerst Vidura raadplegen en zegt: "Een strijd met wie sterk is, bevalt me hoe dan ook niet, mijn zoon. Vijandschap verandert het hart, en dat is een wapen, ook al is het niet van ijzer." Toch laat hij de zaal bouwen en stuurt hij Vidura om Yudhishthira te halen.

Tijdens het spel zegt Vidura hem dat hij een jakhals in huis heeft: Duryodhana. Dhritarashtra zwijgt. Pas als er in zijn eigen huis een jakhals gaat huilen en Gandhari en Vidura het voorteken uitleggen, grijpt hij in. Hij scheldt Duryodhana uit en biedt Draupadi een gunst. Ze vraagt eerst de vrijheid van Yudhishthira, dan die van haar andere vier mannen, en een derde gunst weigert ze: hebzucht vernietigt de dharma, de orde en plicht waaraan iedereen gebonden is. Dhritarashtra stuurt de Pandava's naar huis.

Duryodhana, Karna en Shakuni zeggen hem dat de Pandava's als gifslangen vertrekken, en Dhritarashtra laat de broers terugroepen voor een tweede spel, met ballingschap als inzet. Gandhari's toespraak daartegen staat bij haar. Het epos zegt: "Dhritarashtra hield van zijn zoon en liet de Pandava's terugroepen." Als de Pandava's vertrekken, vraagt hij Vidura bijna schuchter hoe ze gaan.

In angst, met Sanjaya

Al meteen zegt Sanjaya hem: "Dit is uw eigen werk, koning." Even later kost zijn liefde hem zijn broer. Vidura raadt hem aan de Pandava's hun rijk terug te geven. De koning wordt woedend, zegt dat hij zijn zoon niet kan verstoten om de Pandava's, en jaagt hem weg. Kort daarop krijgt hij spijt, valt flauw en stuurt Sanjaya naar het woud om Vidura terug te halen: "of ik geef mijn leven op." Vidura komt terug.

Als de zonen van Dhritarashtra uitrijden om de ballingen in het woud te doden, houdt Vyasa hen tegen en vertelt de koning van een koe die het meest huilt om haar zwakste zoon. De rishi Maitreya vervloekt Duryodhana.

Later zit de blinde koning in zijn paleis en luistert. Vyasa vertelt hem dat Arjuna, de derde Pandava, in de hemel van de god Indra is, en hij vreest wat Arjuna daar leert: zijn zonen zijn "al in de macht van de Dood". Sanjaya weet "door een spion" wat de ballingen en hun bondgenoten in het woud hebben gezegd. De koning kan niet slapen. "Ik denk dat Vidura gelijk krijgt, Sanjaya. Er komt oorlog, zodra de tijd van de Pandava's om is." Die oorlog wordt uitgevochten op Kurukshetra.

De klaagzang van het eerste hoofdstuk

Het eerste hoofdstuk van het epos vat de hele oorlog samen in zijn klaagzang, na afloop, tegen Sanjaya: "Ik heb nooit oorlog gewild... Blind als ik ben, in mijn ellende en uit vaderliefde, heb ik het allemaal verdragen." Elke gebeurtenis begint met "Toen ik hoorde dat..." en eindigt met dezelfde regel: "toen, Sanjaya, had ik geen hoop meer op overwinning." Hij noemt ook het uur waarop Krishna, voor veel hindoes een nederdaling van de god Vishnu, Arjuna alle werelden in zijn lichaam liet zien; meer daarover staat bij de Bhagavad Gita.

Dhritarashtra buiten het epos

Een Kuru-koning met de naam Dhritarashtra staat ook in de Kathaka Samhita, een Vedische tekst van ruwweg 1200 tot 900 v.Chr. Of dat dezelfde koning is als die van het epos, is niet bekend.

In het Javaanse schimmenspel heet hij Dretarastra, de blinde vader van de honderd Korawa's, zoals de Javanen de Kaurava's noemen. Meer over het wayang staat bij Wat is de Mahabharata?.

Wat de boeken tot nu toe vertellen

De boeken van deze Nederlandse hervertelling, te vinden bij Lezen, volgen Dhritarashtra als blinde prins, als vader die zijn zoon niet kan opgeven en als koning die het dobbelspel laat gebeuren. Hoe het met hem afloopt, vertelt tot nu toe alleen zijn eigen klaagzang.

Veelgestelde vragen

Wist Dhritarashtra dat het dobbelspel verkeerd was?

Ja, en hij zegt het zelf. Hij noemt het "niet naar de dharma" tegen Duryodhana en vertelt later aan Vyasa: "Ook ik wilde dit dobbelspel niet... Bhishma wilde het niet, Drona niet, Vidura niet, en Gandhari wilde het ook niet." Na het eerste spel zegt hij tegen Yudhishthira zelfs dat hij het liet gebeuren om te zien hoe sterk of zwak zijn zonen waren.

Waarom is Dhritarashtra blind?

Door de schrik van zijn moeder. Ambika, een prinses van Kashi, moest een zoon krijgen van Vyasa. Toen ze zijn donkere gezicht, zijn koperkleurige haar en zijn vlammende ogen zag, sloot ze van angst haar ogen en deed ze ze niet meer open. Vyasa zei dat haar zoon daardoor blind zou zijn, en Dhritarashtra werd zo geboren.

Zijn er nog meer mensen die Dhritarashtra heten?

Ja. Onder de naga's, de slangenwezens uit de wereld onder de aarde, is er een Dhritarashtra die de brahmaan Utanka in het tweede hoofdstuk bezingt. Zie Dhritarashtra de naga.

Hoe loopt het met Dhritarashtra af?

Het eerste hoofdstuk van het epos geeft al zijn klaagzang na de oorlog. Aan het slot wil hij niet meer leven, en Sanjaya troost hem met een rede over de Tijd. Hoe het daar komt, vertellen de boeken nog niet.

Verder lezen

Twee Wikipedia-pagina's over zijn afkomst en over het wayang.

Uit de boeken

In boek 1 · Het huis van de Kuru's

De oudste zoon die Vyasa bij Ambika verwekt. Hij wordt blind geboren, en daarom wordt niet hij maar Pandu koning (hoofdstuk 13). Hij trouwt met Gandhari en krijgt honderd zonen en een dochter (hoofdstuk 14). In de opening (hoofdstuk 1) spreekt hij al, als oude man na de oorlog. Hij is een ander dan de naga Dhritarashtra.

In boek 2 · De leerjaren

De blinde koning van de Kuru's, de oudere broer van Pandu. Hij laat zich door Kanika raad geven (hoofdstuk 3), stuurt de Pandava's naar Varanavata (hoofdstuk 3) en huilt als hij hoort dat ze verbrand zijn (hoofdstuk 3). Waar Vidura bij is, prijst hij de Pandava's; tegenover zijn zoon wil hij hun ondergang (hoofdstuk 9). Op aanraden van Bhishma, Drona en Vidura geeft hij hun ten slotte de helft van het rijk, de woeste streek Khandavaprastha (hoofdstuk 9).

In boek 3 · Het dobbelspel

De blinde koning van de Kuru's, de oudere broer van Pandu en Vidura. Hij komt naar het offer (hoofdstuk 5). Als Duryodhana dreigt zichzelf te doden, laat hij een speelzaal bouwen, want 'de liefde voor zijn zoon trok hem mee', en hij noemt het een vriendschappelijk spel (hoofdstuk 7). Tijdens het spel vraagt hij steeds: 'Is het gewonnen?' (hoofdstuk 8). Als de jakhals huilt, geeft hij Draupadi twee gunsten en laat hij de broers gaan: 'Ik heb dit dobbelspel met opzet laten gebeuren', zegt hij (hoofdstuk 10). Maar hij laat hen terugroepen voor het tweede spel (hoofdstuk 10). Later zegt hij tegen Sanjaya dat hij de raad van Vidura niet aannam, 'omdat ik het goede voor mijn zoon wilde' (hoofdstuk 11). Hij verstoot Vidura, valt flauw van spijt en laat hem terughalen (hoofdstuk 12 en 13). Tegen Vyasa zegt hij dat hij Duryodhana uit liefde niet kan opgeven (hoofdstuk 13).

In boek 4 · De wapens van de goden

De blinde koning van de Kuru's, de vader van Duryodhana, 'de zoon van Ambika'. Als hij van Vyasa hoort dat Arjuna in de wereld van Indra is, klaagt hij bij Sanjaya dat niemand tegen Arjuna op kan: 'De bliksem die op een bergtop valt, laat er nog iets van over, Sanjaya, maar de pijlen die Arjuna afschiet, laten niets over' (hoofdstuk 5). Hij denkt terug aan Vidura's waarschuwing en weet dat er oorlog komt (hoofdstuk 5). Hij ontvangt de burgers die Yudhishthira terugstuurt (hoofdstuk 11).

Op last van Bhishma, de zoon van de riviergodin Ganga, en van zijn eigen moeder Satyavati, verwekte Vyasa voor het huis van Vichitravirya, een koning die kinderloos was gestorven, drie zonen die als drie offervuren waren: Dhritarashtra, Pandu en Vidura.

De eerste keer, in Het woord Jaya (hoofdstuk één, boek 1)

In de verhalen

  1. Het woord Jaya (treedt zelf op)Hoofdstuk één · boek 1
  2. Vyasa komtHoofdstuk acht · boek 1
  3. Vaishampayana begint (treedt zelf op)Hoofdstuk acht · boek 1
  4. De delen van de goden (treedt zelf op)Hoofdstuk acht · boek 1
  5. Het huis van PuruHoofdstuk elf · boek 1
  6. Drie zonen (treedt zelf op)Hoofdstuk dertien · boek 1
  7. De bloei (treedt zelf op)Hoofdstuk dertien · boek 1
  8. De blinddoek (treedt zelf op)Hoofdstuk veertien · boek 1
  9. De krans (treedt zelf op)Hoofdstuk veertien · boek 1
  10. Honderd potten (treedt zelf op)Hoofdstuk veertien · boek 1
  11. Het hert (treedt zelf op)Hoofdstuk vijftien · boek 1
  12. Vijf zonenHoofdstuk zestien · boek 1
  13. De lente (treedt zelf op)Hoofdstuk zestien · boek 1
  14. Het rijk van de naga'sHoofdstuk één · boek 2
  15. Kripa en KripiHoofdstuk één · boek 2
  16. De kop van de vogelHoofdstuk twee · boek 2
  17. Het toernooi (treedt zelf op)Hoofdstuk twee · boek 2
  18. De gurudakshina (treedt zelf op)Hoofdstuk twee · boek 2
  19. De jakhals (treedt zelf op)Hoofdstuk drie · boek 2
  20. Varanavata (treedt zelf op)Hoofdstuk drie · boek 2
  21. Het huis van lak (treedt zelf op)Hoofdstuk drie · boek 2
  22. EkachakraHoofdstuk vier · boek 2
  23. De grassprietHoofdstuk vier · boek 2
  24. De boog en het doelHoofdstuk zeven · boek 2
  25. De koningenHoofdstuk zeven · boek 2
  26. Deel het samenHoofdstuk acht · boek 2
  27. De wapensHoofdstuk acht · boek 2
  28. Het geluk van de Kuru's (treedt zelf op)Hoofdstuk negen · boek 2
  29. Waar Krishna is (treedt zelf op)Hoofdstuk negen · boek 2
  30. Indraprastha (treedt zelf op)Hoofdstuk negen · boek 2
  31. TilottamaHoofdstuk tien · boek 2
  32. De gloeiende brahmaanHoofdstuk twaalf · boek 2
  33. De wijdingHoofdstuk vier · boek 3
  34. De gastenHoofdstuk vijf · boek 3
  35. Het getal is volHoofdstuk zes · boek 3
  36. Kristal en waterHoofdstuk zes · boek 3
  37. Een vriendschappelijk spelHoofdstuk zeven · boek 3
  38. Hier is de deurHoofdstuk zeven · boek 3
  39. Een wapen niet van ijzerHoofdstuk zeven · boek 3
  40. Uitgedaagd weiger ik nietHoofdstuk zeven · boek 3
  41. Het vriendschappelijke spelHoofdstuk acht · boek 3
  42. Een jakhals in uw huisHoofdstuk acht · boek 3
  43. Wat heb je nog?Hoofdstuk acht · boek 3
  44. Geen slavinHoofdstuk acht · boek 3
  45. Wie verloor u eerst?Hoofdstuk negen · boek 3
  46. Wat de sterke dharma noemtHoofdstuk negen · boek 3
  47. De derde gunstHoofdstuk tien · boek 3
  48. Een boot naar de overkantHoofdstuk tien · boek 3
  49. Slangen op je nekHoofdstuk tien · boek 3
  50. Eén worpHoofdstuk tien · boek 3
  51. Het veertiende jaarHoofdstuk elf · boek 3
  52. Let op SahadevaHoofdstuk elf · boek 3
  53. De schaduw van een palmHoofdstuk elf · boek 3
  54. De Tijd heft geen stafHoofdstuk elf · boek 3
  55. Een onderpandHoofdstuk twaalf · boek 3
  56. ModderHoofdstuk twaalf · boek 3
  57. Een klein vuurHoofdstuk twaalf · boek 3
  58. Zolang ze zwak zijnHoofdstuk dertien · boek 3
  59. De zwakke osHoofdstuk dertien · boek 3
  60. De dijHoofdstuk dertien · boek 3
  61. KirmiraHoofdstuk dertien · boek 3
  62. Ook jou nietHoofdstuk veertien · boek 3
  63. Als ik in Dvaraka was geweestHoofdstuk veertien · boek 3
  64. Met zware hartenHoofdstuk vijftien · boek 3
  65. Waarom groeit je woede niet?Hoofdstuk één · boek 4
  66. De arts van beidenHoofdstuk één · boek 4
  67. Een houten popHoofdstuk twee · boek 4
  68. Geen man meerHoofdstuk twee · boek 4
  69. De oogzalf en de naaldHoofdstuk twee · boek 4
  70. Blijf staanHoofdstuk drie · boek 4
  71. De hoeders van de wereldHoofdstuk vier · boek 4
  72. De bliksem laat iets overHoofdstuk vijf · boek 4
  73. Door een spionHoofdstuk vijf · boek 4
  74. Een dag als een jaarHoofdstuk zes · boek 4
  75. Vier windstrekenHoofdstuk elf · boek 4
  76. Het gezicht naar het oostenHoofdstuk elf · boek 4
  77. Wie wil er nog eten?Hoofdstuk elf · boek 4
  78. Waarom zinkt de aarde niet?Hoofdstuk veertien · boek 4
  79. Een tweede bergHoofdstuk achttien · boek 4
  80. De aarde als wagenHoofdstuk eenentwintig · boek 4
  81. Het zesde deel van de dagHoofdstuk tweeëntwintig · boek 4

Vet: Dhritarashtra treedt er zelf in op.