Naar de inhoud
De Mahabharataopnieuw verteld

Rijk of land

Hastinapura

Hastinapura is de hoofdstad van de Kuru's, het koningshuis van de Mahabharata, en de stad waar het grootste deel van het verhaal zich afspeelt zolang de familie nog bij elkaar woont. Ze heet naar Hasti, een achterkleinzoon van koning Bharata, die haar stichtte: de stad van Hasti. Hier regeert eerst koning Shantanu, later de blinde Dhritarashtra. De stad bestaat nog als Hastinapur, een klein stadje in de Indiase deelstaat Uttar Pradesh, en is nu vooral een bedevaartsplaats.

Hastinapur nu

Het huidige Hastinapur ligt in het district Meerut in Uttar Pradesh, zo'n 37 kilometer van de stad Meerut en ongeveer 96 kilometer ten noordoosten van Delhi. Het is een klein stadje, met in 2011 ruim 26.000 inwoners, bij een oud bed van de Ganga. Je ziet er tempels, geen paleizen: voor veel hindoes en jaina's is het een belangrijke bedevaartsplaats. De Pandeshwar-tempel geldt volgens de overlevering als de plek waar de Kaurava's en de Pandava's onderwijs kregen in de Veda's en de Puranas, de oude heilige teksten, en waar Yudhishthira vóór de oorlog een shivalinga zou hebben geplaatst, het zinnebeeld waarin Shiva wordt vereerd. Ook de natuur is beschermd: het Hastinapur Wildlife Sanctuary, ingesteld in 1986, ligt in een groot gebied langs de Ganga.

Voor jaina's, de volgelingen van het jaïnisme, een andere Indiase godsdienst, is Hastinapur een van de belangrijkste pelgrimsplaatsen. Volgens de jaïnistische overlevering werden hier drie tirthankara's geboren, de grote gestalten die de weg naar bevrijding openlegden: de zestiende, Shantinatha, de zeventiende, Kunthunatha, en de achttiende, Aranatha. Er staan jaïnistische tempels, onder meer de Bada Mandir, de grote tempel, van de Digambara, een van de stromingen van het jaïnisme.

Opgravingen

In 1950 tot 1952 groef de archeoloog B.B. Lal in Hastinapur. Hij vond lagen uit meerdere bewoningsperioden. De tweede, uit ongeveer 1100 tot 800 v.Chr., leverde het Painted Grey Ware op: fijn grijs aardewerk met zwarte geometrische patronen, dat geleerden verbinden met de Vedische tijd en de Kuru-Panchala-staat. Elders in de streek dateert dat aardewerk ruwweg van 1200 tot 600 v.Chr., zoals je op de pagina over Kurukshetra leest. Tussen de lagen zag Lal een erosiespoor van rond 800 v.Chr., een mogelijke overstroming van de Ganga. Een bewijs dat dit de stad van Bhishma en Dhritarashtra was, is het aardewerk niet: het laat zien dat er in die tijd en streek een stad was, niet wie er woonde.

Waarom heet het Hastinapura?

Het epos zegt zelf dat de stad naar Hasti heet, de achterkleinzoon van Bharata, die haar stichtte: Hastinapura is "de stad van Hasti". Daarnaast is hastin het Sanskriet voor olifant, en in de boeken heet Hastinapura ook "de stad die naar de olifant heet", bijvoorbeeld op de plek waar Shakuntala haar zoon Bharata naartoe brengt. Het Engels vertaalt de naam als "City of Elephants".

Wat de boeken tot nu toe vertellen

Deze hervertelling van de Mahabharata bestaat uit genummerde boeken (zie Lezen); een groot deel van het verhaal speelt in Hastinapura. In boek 1, Het huis van de Kuru's, verwekt de dichter Vyasa hier, op verzoek van Satyavati, de moeder van de gestorven koning Vichitravirya, drie zonen voor het huis dat anders zou uitsterven: de blinde Dhritarashtra, Pandu en Vidura. Na de dood van Pandu komt zijn weduwe Kunti met haar vijf zonen, de Pandava's, naar Hastinapura, en de jongens groeien er op met hun honderd neven, de zonen van Dhritarashtra. Op het toernooi waar de prinsen laten zien wat ze van hun wapenleraar Drona hebben geleerd, stapt een onbekende de arena in en daagt Arjuna uit: Karna.

In boek 2, De leerjaren, verlaten de Pandava's de stad voor Varanavata, waar een huis van lak voor hen is gebouwd om hen te verbranden. Ze ontsnappen, en ze keren terug met Draupadi, de prinses die de vijf broers samen trouwen, toegejuicht door de burgers. Daarna krijgen ze de helft van het rijk en bouwen ze hun eigen stad, Indraprastha.

In boek 3, Het dobbelspel, laat de blinde koning hier een speelzaal bouwen, en in die zaal verliest Yudhishthira, de oudste van de vijf, bij het dobbelen alles wat hij heeft, tot en met Draupadi, die door Duhshasana aan haar haar de zaal in wordt gesleurd. Vanuit Hastinapura vertrekken de broers naar het woud. De burgers lopen met hen mee tot Yudhishthira hen terugstuurt: "Mijn grootvader Bhishma, de koning, Vidura, mijn moeder en de meeste van mijn vrienden zijn in Hastinapura. Als jullie ons welzijn willen, zorg dan samen voor hen." Kunti blijft achter in het huis van Vidura.

Boek 4, De wapens van de goden, speelt vrijwel helemaal in het woud en op de pelgrimstocht, maar de stad blijft aanwezig. In Hastinapura hoort Dhritarashtra van Vyasa dat Arjuna in de hemel van Indra is, en hij vreest zijn wapens. Later vertelt Sanjaya hem wat de ballingen in het woud zeggen en doen, door een spion gehoord. De burgers die Yudhishthira het woud in waren gevolgd, gaan op zijn verzoek terug naar "de stad die naar de olifant heet", en Dhritarashtra ontvangt hen. Als Bhima op de berg de aap Hanuman ontmoet, een zoon van de wind zoals hij zelf, biedt Hanuman aan naar Hastinapura te gaan en de stad met een rotsblok te verpletteren. Bhima weigert.

Generaties later keert koning Janamejaya, een achterkleinzoon van Arjuna, na een offer op het veld van Kurukshetra terug in Hastinapura, "zijn hoofdstad". Daar hoort hij hoe zijn vader door een slang is gedood. Het epos is zelf een verhaal dat voor Janamejaya wordt verteld, bij zijn slangenoffer; hoe dat in elkaar zit, staat in Voor je begint.

In het hele land gaat het gezegde dat "onder de steden Hastinapura de eerste is". En als de Pandava's in boek 3 in ballingschap gaan, verlaten ze de stad door de Vardhamana-poort, naar het noorden.

Waar het ligt

De ligging berust op de overlevering: het huidige Hastinapur, in het noorden van India. Indraprastha, de stad van de Pandava's, lag volgens dezelfde overlevering waar nu Delhi ligt.

Plaatsen uit het verhaal in de buurt:

Veelgestelde vragen

Waar ligt Hastinapura nu?

Het huidige Hastinapur ligt in het district Meerut in Uttar Pradesh, ongeveer 96 kilometer ten noordoosten van Delhi. Of dit werkelijk de stad uit het epos is, berust op de overlevering.

Waarom heet het Hastinapura?

Volgens het epos stichtte Hasti, een achterkleinzoon van Bharata, de stad en heet ze naar hem. Het Sanskriet hastin betekent olifant, en het epos noemt Hastinapura ook de stad die naar de olifant heet.

Wie regeerde er?

Het koningshuis van de Kuru's. In boek 1 van deze hervertelling regeert Shantanu en daarna zijn zoon Vichitravirya, en na hem Pandu en Dhritarashtra. De Pandava's krijgen in boek 2 de helft van het rijk en bouwen Indraprastha; Hastinapura blijft de stad van Dhritarashtra. Generaties later regeert er koning Janamejaya, een achterkleinzoon van Arjuna; dat staat in het tweede hoofdstuk van boek 1.

Bestaat de stad nog?

Als plaats wel: Hastinapur is nu een klein stadje. De stad uit het epos is niet terug te vinden. Opgravingen in de jaren vijftig lieten een oude nederzetting zien, met grijs beschilderd aardewerk uit ongeveer 1100 tot 800 v.Chr., maar geen koningsstad die aan de Kuru's te koppelen is.

Wat is het verschil met Indraprastha?

Hastinapura is de oude hoofdstad van de Kuru's, waar Dhritarashtra regeert. Indraprastha is de nieuwe stad die de Pandava's zelf bouwen, op de woeste grond van Khandavaprastha die ze als hun deel van het rijk krijgen. Volgens de overlevering lag Indraprastha waar nu Delhi ligt; zie Indraprastha.

Waarom is Hastinapur heilig voor jaina's?

Volgens het jaïnisme zijn hier drie tirthankara's geboren: Shantinatha, Kunthunatha en Aranatha, de zestiende, zeventiende en achttiende. Daarom komen jaina's als pelgrim naar Hastinapur, naast hindoes die er de Mahabharata herinneren.

Verder lezen

Meer over het stadje, de opgravingen en de jaïnistische pelgrimsplaats. Hoe de hervertelling met de bronnen omgaat, staat in de verantwoording.

Na het offer keerde hij terug naar Hastinapura, zijn hoofdstad, en deed alle moeite om een purohita te vinden, een huispriester, die hem van zijn vergrijp kon vrijmaken en zo de vloek onschadelijk kon maken.

De eerste keer, in De oorringen van de koningin (hoofdstuk twee, boek 1)

Waar het voorkomt

  1. De oorringen van de koninginHoofdstuk twee · boek 1
  2. De dode slangHoofdstuk zes · boek 1
  3. BharataHoofdstuk negen · boek 1
  4. Het huis van PuruHoofdstuk elf · boek 1
  5. De gelofteHoofdstuk twaalf · boek 1
  6. De drie prinsessenHoofdstuk dertien · boek 1
  7. De bloeiHoofdstuk dertien · boek 1
  8. De kransHoofdstuk veertien · boek 1
  9. Het hertHoofdstuk vijftien · boek 1
  10. De lenteHoofdstuk zestien · boek 1
  11. Het rijk van de naga'sHoofdstuk één · boek 2
  12. De ring in de putHoofdstuk één · boek 2
  13. VaranavataHoofdstuk drie · boek 2
  14. Het geluk van de Kuru'sHoofdstuk negen · boek 2
  15. Waar Krishna isHoofdstuk negen · boek 2
  16. IndraprasthaHoofdstuk negen · boek 2
  17. De wijdingHoofdstuk vier · boek 3
  18. De gastenHoofdstuk vijf · boek 3
  19. Kristal en waterHoofdstuk zes · boek 3
  20. Een vriendschappelijk spelHoofdstuk zeven · boek 3
  21. Uitgedaagd weiger ik nietHoofdstuk zeven · boek 3
  22. Let op SahadevaHoofdstuk elf · boek 3
  23. De schaduw van een palmHoofdstuk elf · boek 3
  24. Een onderpandHoofdstuk twaalf · boek 3
  25. Zolang ze zwak zijnHoofdstuk dertien · boek 3
  26. Als ik in Dvaraka was geweestHoofdstuk veertien · boek 3
  27. De dam is gebrokenHoofdstuk vijftien · boek 3
  28. Geen man meerHoofdstuk twee · boek 4
  29. Door een spionHoofdstuk vijf · boek 4
  30. Het gezicht naar het oostenHoofdstuk elf · boek 4
  31. Een tweede bergHoofdstuk achttien · boek 4