Personage
Gandhari
Ook: de dochter van Subala
Gandhari is in de Mahabharata, het grote Indiase epos over een oorlog tussen neven, de vrouw van de blinde koning Dhritarashtra en de moeder van zijn honderd zonen, de Kaurava's. Haar oudste zoon is Duryodhana, die het rijk niet wil delen met zijn vijf neven, de Pandava's, de zonen van zijn oom Pandu. Gandhari zelf komt uit Gandhara, een land ver in het noordwesten; haar naam betekent niet meer dan "de vrouw uit Gandhara". Op de dag dat ze hoort dat haar aanstaande man blind is, bindt ze een doek voor haar ogen, en die doek doet ze niet meer af. Deze pagina vertelt wat het epos over haar zegt, zoals het in de boeken van deze Nederlandse hervertelling staat, en wat ze buiten het epos is geworden.
De blinddoek
Het huwelijk is een zet van Bhishma, de oude beschermer van het koningshuis in Hastinapura, die zelf nooit trouwde en voor het geslacht naar bruiden zoekt. Hij noemt drie meisjes: de dochter van Shura, dat is Kunti, de dochter van Subala, dat is Gandhari, en de prinses van Madra, dat is Madri. Van brahmanen, de priesters en geleerden van het hof, hoort hij dat Gandhari de god Shiva heeft vereerd en van hem de gunst heeft gekregen dat ze honderd zonen zal krijgen. Hij stuurt boden naar haar vader, koning Subala van Gandhara. Subala aarzelt, omdat de bruidegom blind is, maar de afkomst en de roem van het huis geven de doorslag.
Als Gandhari hoort dat Dhritarashtra blind is en dat haar ouders met het huwelijk hebben ingestemd, neemt ze een doek en bindt die voor haar ogen, "uit liefde en eerbied voor haar toekomstige man". Meer zegt het epos er niet over: geen gesprek, geen uitleg van haarzelf. Haar broer Shakuni brengt haar naar Hastinapura en Bhishma viert de bruiloft met grote pracht. Gandhari wint het hart van iedereen aan het hof, en het epos prijst haar trouw met één detail: ze noemt zelfs in woorden nooit een andere man dan haar man en haar meerderen.
Honderd zonen uit honderd potten
De honderd zonen komen op een manier ter wereld die nergens anders in het epos voorkomt. Op een dag komt Vyasa uitgeput van honger bij Gandhari aan. Vyasa is de rishi, de heilige ziener, die het hele epos heeft gedicht, en hij is ook de vader van Dhritarashtra: toen het koningshuis zonder erfgenamen zat, verwekte hij op verzoek van zijn moeder de drie prinsen Dhritarashtra, Pandu en Vidura. Gandhari ontvangt hem met alle zorg die een gast toekomt, en hij geeft haar de gunst waar ze om vraagt: honderd zonen, ieder zo sterk als haar man. Het nawoord van boek 1 merkt op dat het epos de gunst zo twee keer geeft, eerst door Shiva en een paar bladzijden later door Vyasa; de boeken laten beide staan, zoals de bron het doet.
Dan wordt ze zwanger, en ze blijft het twee jaar lang. Als ze hoort dat Kunti, de vrouw van Pandu, een zoon heeft gebaard, de latere Yudhishthira, ontneemt het verdriet haar het verstand. Zonder dat haar man het weet slaat ze op haar buik, en wat eruit komt is een harde klomp vlees, "als een bal van ijzer". Ze wil hem weggooien. Vyasa, die het met zijn innerlijk oog heeft gezien, komt haastig en laat honderd potten met ghee brengen, gezuiverde boter. De klomp wordt met koel water besprenkeld en valt uiteen in honderd en één delen, elk zo groot als een duim. Die gaan in de potten, op een verborgen plek, en na twee jaar mogen de deksels eraf.
De eerste die eruit komt, is Duryodhana. Hij balkt als een ezel, en de ezels, de gieren en de jakhalzen van de stad antwoorden hem; er steekt wind op en er breken branden uit. Vidura, de wijze halfbroer van de koning, en de brahmanen leggen de voortekenen uit: dit kind zal het geslacht uitroeien, geef het op, er blijven nog negenennegentig over. Dhritarashtra kan het uit liefde voor zijn zoon niet. Binnen een maand worden de honderd zonen geboren, en daarna nog een dochter.
Die dochter is Gandhari's eigen wens. Terwijl Vyasa de klomp verdeelt, voelt ze "de liefde die men voor een dochter voelt", en ze bidt om een meisje naast haar honderd zonen. Het honderdeneerste deel krijgt een eigen pot, en daaruit wordt Duhshala geboren, die later trouwt met Jayadratha, de koning van de Sindhu's. In diezelfde tijd verwekt Dhritarashtra bij een dienares nog een zoon, Yuyutsu.
Het epos vertelt ook wie Gandhari zelf was voordat ze geboren werd. In de lijst van mensen die uit een deel van een god of godin op aarde kwamen, staat: Mati, het Inzicht, werd Gandhari.
De moeder die haar zoon wil verstoten
Gandhari spreekt in de boeken één keer lang, en dat is op het ergste moment. In de speelzaal van Hastinapura heeft Yudhishthira, de oudste van de vijf Pandava's, zijn rijk, zijn broers, zichzelf en zijn vrouw Draupadi verspeeld aan Shakuni, die voor Duryodhana dobbelt. Dhritarashtra heeft alles teruggegeven en de Pandava's naar huis gestuurd. Dan haalt Duryodhana hem over tot een tweede spel, met de ballingschap als inzet. Iedereen aan het hof is ertegen, en Gandhari, "uitgeput van verdriet", gaat naar de koning.
Ze herinnert hem aan wat Vidura zei toen Duryodhana geboren werd en als een jakhals huilde: "Het is goed deze schande van het geslacht naar de andere wereld te sturen." En ze zegt: "Verstoot hem daarom op mijn woord, deze schande van het geslacht. Uit liefde voor uw zoon hebt u het vroeger niet gedaan, koning: nu komt de vrucht daarvan, het einde van het geslacht." Ze spreekt in beelden die iedereen begrijpt: wie breekt een dam door die al gebouwd is, wie blaast een vuur weer aan dat al gedoofd is? Het koningsgeluk dat met wreedheid is gewonnen, vergaat. Dhritarashtra antwoordt: "Als het einde van het geslacht komt, laat het dan komen. Ik kan het niet tegenhouden."
Later, in het woud, geeft Dhritarashtra het zelf toe tegenover Vyasa: "Bhishma wilde het niet, Drona niet, Vidura niet, en Gandhari wilde het ook niet."
Gandhari buiten het epos
Gandhara, het land waar ze vandaan komt
Gandhara, het land van haar vader, lag in wat nu Oost-Afghanistan en Noordwest-Pakistan is, met Taxila en Peshawar als belangrijke steden. In de eerste eeuwen van onze jaartelling ontstonden daar de vroegste beelden van de Boeddha, in een stijl waarin Griekse en Indiase vormen samenkomen. In het epos is Gandhara alleen het verre koninkrijk van Subala en Shakuni; de stamboom van het huis van Gandhara staat op deze site.
Een voorbeeld van trouw
In de hindoetraditie geldt Gandhari als een pativrata: het woord voor een vrouw die haar man als een gelofte trouw blijft, en de blinddoek is daar het teken van. Die trouw sluit tegenspraak niet uit, want in de speelzaal spreekt ze haar man openlijk tegen. Het beeld van haar deugd is al oud: het eerste hoofdstuk van het epos noemt onder de dingen die Vyasa heeft beschreven "de deugd van Gandhari, de vrouw van Dhritarashtra", nog vóór de wijsheid van Vidura en de standvastigheid van Kunti. In het dorp Hebbya bij Nanjangud, in het zuiden van India, staat een tempel die aan haar is gewijd.
Dichters hebben haar steeds opnieuw opgezocht. Rabindranath Tagore, de Bengaalse dichter die in 1913 de Nobelprijs voor de literatuur kreeg, schreef een toneelstuk in verzen over haar, Gandharir Abedon, "de smeekbede van Gandhari".
De blinddoek in latere verhalen
In latere vertellingen, in verschillende vormen, doet Gandhari haar blinddoek één keer af, om met de kracht van haar jarenlange trouw het lichaam van Duryodhana onkwetsbaar te maken. Dat verhaal staat niet in de Sanskriettekst van de Mahabharata, en in deze hervertelling komt het dus niet voor. Wat er wel staat, is de doek die ze op haar huwelijksdag omdoet en de zin dat ze haar man altijd volgde.
Wat de boeken tot nu toe vertellen
Deze hervertelling verschijnt in boeken. De eerste twee zijn samen het Adi Parva, het eerste van de achttien parva's, de grote delen van het epos; het derde boek is het Sabha Parva, het boek van de speelzaal, met het begin van het Vana Parva, het boek van het woud, en het vierde boek vervolgt dat Vana Parva. Zie lezen voor de boeken zelf.
In boek 1 staan haar huwelijk en de geboorte van haar kinderen, de verhalen hierboven: De blinddoek en Honderd potten. In boek 2 zit ze bij het wapentoernooi van de prinsen met Kunti op de tribune van de vrouwen, en Vidura beschrijft aan de blinde koning, aan Kunti en aan haar wat de prinsen doen.
In boek 3 komt ze het dichtst bij het verhaal. Yudhishthira ziet haar bij zijn aankomst in Hastinapura "tussen haar schoondochters, als Rohini, de ster, tussen de andere sterren". Als tijdens het spel een jakhals huilt in het huis van de koning, een slecht voorteken, legt ze het met Vidura aan haar man uit, en daarna houdt ze de toespraak tegen het tweede spel. De verhalen heten Uitgedaagd weiger ik niet, De derde gunst en Slangen op je nek. In boek 4, De wapens van de goden, komt Gandhari niet voor: dat boek speelt in het woud en in de bergen, bij de Pandava's in ballingschap, ver van Hastinapura.
Wat het epos al vooruit vertelt
Het eerste hoofdstuk van het epos vat de hele oorlog vooruit samen, in een klaagzang van Dhritarashtra. Daarin staat ook wat de oorlog voor Gandhari betekent: "Arme Gandhari. Zij heeft geen kinderen meer, geen kleinkinderen, geen ouders, geen broers en geen verwanten." Hoe zij dat draagt en wat ze dan zegt, vertellen de boeken die nog verschijnen.
- DhritarashtraDe blinde koning van de Kuru's, de vader van Duryodhana, 'de zoon van Ambika'.in 81 verhalen
- ShakuniDe zoon van Subala en de oom van Duryodhana, 'een sluwe dobbelaar', die voor Duryodhana het spel speelde (hoofdstuk 1 en 2).in 34 verhalen
- SubalaDe vader van Shakuni, 'de zoon van Subala' (hoofdstuk 2 en 4).in 23 verhalen
- DuryodhanaDe oudste zoon van Dhritarashtra, die de Pandava's met het dobbelspel hun rijk afnam.in 69 verhalen
- DuhshalaDe enige dochter van Dhritarashtra en Gandhari, uit het honderdeneerste deel van de klomp vlees.in 2 verhalen
- YuyutsuDe zoon van Dhritarashtra bij een vaishya-vrouw.in 7 verhalen
- KuntiDe moeder van Yudhishthira, Bhima en Arjuna, die ook Pritha heet.in 108 verhalen
- ViduraDe halfbroer van Dhritarashtra.in 45 verhalen
- VyasaDe grootvader van de Pandava's, 'de zoon van Satyavati' (hoofdstuk 2).in 54 verhalen
- GandharaMet Shakuni, de koning van Gandhara, beraamde hij een vals dobbelspel.in 8 verhalen · ligging vastgesteld
- Hastinapuranu HastinapurNa het offer keerde hij terug naar Hastinapura, zijn hoofdstad, en deed alle moeite om een purohita te vinden, een huispriester, die hem van zijn vergrijp kon vrijmaken en zo de vloek onschadelijk kon maken.in 31 verhalen · ligging volgens de overlevering
Veelgestelde vragen
Waarom draagt Gandhari een blinddoek?
Het epos geeft er één zin aan: toen Gandhari hoorde dat haar aanstaande man, prins Dhritarashtra, blind was, bond ze een doek voor haar ogen "uit liefde en eerbied voor haar toekomstige man". Een gesprek of een uitleg van haarzelf staat er niet bij. In de hindoetraditie geldt de doek als het teken van haar trouw; wat zij er zelf bij dacht, laat het epos aan de lezer.
Hoe kon Gandhari honderd zonen krijgen?
Door een gunst van de ziener Vyasa, die ze gastvrij had ontvangen, en in het verhaal daarvóór ook al van de god Shiva. Na twee jaar zwangerschap sloeg ze van verdriet op haar buik, omdat haar schoonzus Kunti al een zoon had, en ze baarde een klomp vlees. Vyasa liet die met water besprenkelen, en de klomp viel uiteen in honderd en één delen, die elk in een pot met ghee, gezuiverde boter, twee jaar lang groeiden. Zo werden de honderd zonen geboren, Duryodhana als eerste, en één dochter, Duhshala.
Wie zijn de kinderen van Gandhari?
De honderd Kaurava's en één dochter. De bekendste zonen zijn Duryodhana, de oudste, Duhshasana, die in de speelzaal Draupadi, de vrouw van de vijf Pandava's, aan haar haar naar binnen sleurt, en Vikarna, die in die zaal als enige antwoord geeft op Draupadi's vraag of ze wel rechtmatig verloren is. De dochter is Duhshala, die trouwt met Jayadratha, de koning van de Sindhu's. Yuyutsu, een zoon van Dhritarashtra bij een dienares, is een halfbroer van de Kaurava's, maar geen kind van Gandhari. De kaartjes van de hele familie staan op de pagina over de Kaurava's.
Is Shakuni de broer van Gandhari?
Ja. Shakuni is de zoon van koning Subala van Gandhara en brengt zijn zuster zelf naar Hastinapura voor haar huwelijk. Later is hij de oom die voor haar oudste zoon Duryodhana het dobbelspel speelt waarin Yudhishthira alles verliest, en in de boeken heet hij telkens "de broer van Gandhari". Het eerste hoofdstuk van het epos noemt hem "de wortel van het dobbelspel en van de vete".
Verder lezen
Een paar bronnen over Gandhari en haar land van herkomst; let op, de encyclopedieën vertellen ook hoe het met haar afloopt.
- Gandhari op de Nederlandse Wikipedia, kort; uitgebreider in het Engels, met de literatuur van later eeuwen: Gandhari (Mahabharata)).
- Gandhara op de Nederlandse Wikipedia: het land van Subala en Shakuni, en de kunst die er later ontstond.
- Rabindranath Tagore op de Nederlandse Wikipedia, de dichter die een toneelstuk over haar schreef.
- Op deze site: Dhritarashtra, Shakuni, Duryodhana, de Kaurava's en Hastinapura.
Uit de boeken
In boek 1 · Het huis van de Kuru's
De dochter van Subala, de koning van Gandhara. Omdat haar man blind is, bindt ze een doek voor haar ogen (hoofdstuk 14). Ze baart een klomp vlees, en daaruit groeien honderd zonen en een dochter (hoofdstuk 14).
In boek 2 · De leerjaren
De vrouw van Dhritarashtra en de moeder van zijn honderd zonen. Op het toernooi zit ze met Kunti op de tribune van de vrouwen, en Vidura beschrijft haar wat de prinsen doen (hoofdstuk 2).
In boek 3 · Het dobbelspel
De vrouw van Dhritarashtra en de moeder van Duryodhana, 'die haar man altijd volgde'. Ze verwelkomt Yudhishthira in Hastinapura (hoofdstuk 7). Als de jakhals huilt, legt ze met Vidura het voorteken uit (hoofdstuk 10). Als haar man de Pandava's terugroept, zegt ze: 'Verstoot hem daarom op mijn woord, deze schande van het geslacht' (hoofdstuk 10). De vrouwen van het hof zijn bij haar als ze Draupadi in de zaal zien (hoofdstuk 11).
Vyasa heeft de grootheid van het huis van Kuru volledig beschreven, de deugd van Gandhari, de vrouw van Dhritarashtra, de wijsheid van Vidura en de standvastigheid van Kunti, de vrouw van Pandu.
In de verhalen
- Het woord JayaHoofdstuk één · boek 1
- De delen van de goden (treedt zelf op)Hoofdstuk acht · boek 1
- De blinddoek (treedt zelf op)Hoofdstuk veertien · boek 1
- Honderd potten (treedt zelf op)Hoofdstuk veertien · boek 1
- Vijf zonenHoofdstuk zestien · boek 1
- De lente (treedt zelf op)Hoofdstuk zestien · boek 1
- Het rijk van de naga'sHoofdstuk één · boek 2
- Het toernooi (treedt zelf op)Hoofdstuk twee · boek 2
- VaranavataHoofdstuk drie · boek 2
- Het geluk van de Kuru'sHoofdstuk negen · boek 2
- Waar Krishna isHoofdstuk negen · boek 2
- Kristal en waterHoofdstuk zes · boek 3
- Hier is de deurHoofdstuk zeven · boek 3
- Uitgedaagd weiger ik nietHoofdstuk zeven · boek 3
- De derde gunstHoofdstuk tien · boek 3
- Een boot naar de overkantHoofdstuk tien · boek 3
- Slangen op je nekHoofdstuk tien · boek 3
- De Tijd heft geen stafHoofdstuk elf · boek 3
- De zwakke osHoofdstuk dertien · boek 3
Vet: Gandhari treedt er zelf in op.