Naar de inhoud
De Mahabharataopnieuw verteld

God

Vishnu

Ook: Narayana, Achyuta, Hari, Vaikuntha

Vishnu is een van de grote goden van het hindoeïsme: de god die de wereld in stand houdt, en die ingrijpt als ze wankelt. Volgens de overlevering komt hij in tijden van nood naar de aarde in een nieuwe gestalte, een avatara, een "nederdaling": als vis, als schildpad, als everzwijn, als man-leeuw, als dwerg en als mens, onder wie Rama en Krishna. In de Mahabharata, waar hij ook Narayana en Hari heet, is hij de god bij wie de andere goden hulp zoeken, en een deel van hemzelf wordt Krishna.

De god zoals hindoes hem vereren

In de trimurti, een indeling uit de purana's, oude teksten over goden en tijdperken, is Vishnu de onderhouder, naast Brahma als schepper en Shiva, die staat voor de ontbinding aan het eind van een tijdperk. Voor vaishnava's, de volgelingen van Vishnu, is hij de hoogste god, uit wie alles voortkomt; de andere goden zijn in hun ogen verschijningsvormen van hem. Smarta's, de hindoes die geen enkele god tot de enige verheffen, eren hem als een van de grote vormen van het goddelijke.

In de praktijk gaat het om tempels, beelden en gebed. Een beeld, een murti, is de vorm waarin de god aanwezig is. Beroemde Vishnu-tempels zijn Tirupati en Srirangam in Zuid-India. Gelovigen bidden onder meer "Om Namo Narayanaya" en vieren de geboortedagen van de twee meest vereerde avatara's: Rama met Rama Navami en Krishna met Janmashtami. Het vaishnavisme kent meer dan één school, en veel gelovigen nemen ook gebruiken van andere over.

Hoe hij wordt afgebeeld

Vishnu heeft een donkerblauwe of zwarte huid en vier armen. In zijn handen houdt hij een schelphoorn, een werpschijf, een knots en een lotus. De traditie leest de schelp als de oerklank, de schijf als goddelijke macht, de knots als kracht en de lotus als zuiverheid; de teksten zelf zeggen dat niet altijd. Zijn rijdier is Garuda, de koning van de vogels, en hij rust op de kronkels van de slang Shesha, die ook Ananta heet, "de Eindeloze". Zijn gemalin is Lakshmi, de godin van geluk en voorspoed, die ook Shri heet. Zijn woning heet Vaikuntha. In het epos heet hij Narayana en Hari, twee namen voor dezelfde god, en Achyuta, "de onwankelbare".

Het epos beschrijft hem ongeveer zo. Wanneer de goden hem opzoeken in Vaikuntha, dat in het epos "zijn wereld" heet, draagt hij de werpschijf en de knots, is zijn kleed geel en groeit uit zijn navel een lotus. Volgens Arjuna kwam aan het begin van een tijdperk Brahma uit die lotus voort, en Shiva uit Vishnu's voorhoofd: beide grote goden zijn uit hem voortgekomen.

De tien avatara's

De lijst die het meest genoemd wordt, is die van de dashavatara, "de tien nederdalingen". Elke avatara komt volgens de overlevering om de kosmische orde te herstellen, telkens op een andere manier.

  • Matsya, de vis, verschijnt als een grote vis met een hoorn wanneer de grote vloed komt. Manu, de stamvader van de mensen, bindt zijn boot eraan vast en wordt gered.
  • Kurma, de schildpad, draagt de berg waarmee de goden en de asura's, hun oude rivalen, de oceaan karnen om de amrita, de drank van onsterfelijkheid. Bij die karning neemt Vishnu ook de gedaante aan van de mooie Mohini, zodat de asura's de drank kwijtraken.
  • Varaha, het everzwijn, tilt de aarde tussen zijn slagtanden uit het water, waarin ze was weggezonken, en zet haar terug op haar plaats.
  • Narasimha, de man-leeuw, maakt een einde aan de tiran Hiranyakashipu en redt diens zoon Prahlada, die Vishnu vereert; dat verhaal staat bij Holi.
  • Vamana, de dwerg, vraagt koning Bali om zoveel grond als hij in drie stappen kan afleggen, en overschrijdt daarna de werelden: met zijn eerste stap bedekt hij de aarde, met zijn tweede de hemel, en voor de derde biedt Bali zijn eigen hoofd aan. In Kerala wordt Bali, Mahabali, als rechtvaardig koning herdacht met Onam, het oogstfeest.
  • Parashurama, "Rama met de bijl", de brahmaan die eenentwintig keer de aarde rondgaat om de kshatriya's te doden, de stand van de krijgers en koningen.
  • Rama, voor veel hindoes de ideale koning, de held van de Ramayana, een tweede groot Indiaas epos. Zijn overwinning op de koning Ravana wordt met Dashahra herdacht, zie Durga en Navaratri, en zijn terugkeer naar Ayodhya in veel streken met Divali. Zijn vrouw is Sita, en zijn trouwste dienaar is Hanuman.
  • Krishna, in het epos de vriend van de Pandava's, en samen met Rama de meest vereerde avatara; zie Krishna.
  • Boeddha staat in veel lijsten uit de purana's op de negende plaats, soms als leraar van geweldloosheid (ahimsa). Andere lijsten noemen Balarama, Krishna's oudere broer, of een regionale god, en boeddhisten zien hun leraar zelf niet als avatara van Vishnu.
  • Kalki, de toekomstige avatara, die op een wit paard komt aan het eind van het huidige tijdperk, de Kali-yuga, om de orde te herstellen. Daarna begint de wereld opnieuw, met de Satya-yuga.

De purana's noemen niet allemaal dezelfde avatara's of hetzelfde aantal, en wie een andere lijst leest dan hier, heeft niet per se een fout gevonden.

Wat de boeken tot nu toe vertellen

In de boeken van deze hervertelling bezwijkt de aarde onder de asura's die als vorsten worden geboren, en Vishnu stemt in met de afdaling van de goden om haar te ontlasten; ook geeft hij hun kracht bij de karning van de oceaan. Twee haren van hem, een witte en een zwarte, worden Krishna en diens oudere broer. Een van de Pandava's noemt Krishna's vroegere daden die van Vishnu, onder meer de drie stappen waarmee hij de werelden doorschreed, dezelfde stappen als die van Vamana. Elders prijzen de goden Vishnu om zijn daden als everzwijn, man-leeuw en dwerg, en een ziener vertelt dat hij als Rama werd geboren en de trots van Parashurama brak met een pijl, zodat die zijn kracht kwijtraakte. Het woord avatara gebruikt het epos nergens.

Veelgestelde vragen

Is Vishnu hetzelfde als Krishna?

Voor veel hindoes is Krishna een avatara van Vishnu, dus niet dezelfde gedaante maar dezelfde god. De gaudiya's, een school uit Bengalen waartoe ook de Hare Krishna-beweging ISKCON behoort, draaien het om: voor hen is Krishna de hoogste god en Vishnu een uitstraling van hem. In het epos is Krishna een mens en tegelijk een deel van Narayana.

Is de Boeddha een avatara van Vishnu?

Voor veel vaishnava's wel: hij staat in de meeste lijsten uit de purana's. Hoe hij daar wordt opgevat, verschilt: soms als een mild leraar van geweldloosheid, soms als iemand die de vijanden van de goden van de Veda's afvoert. Andere lijsten vervangen hem door Balarama, en niet alle hindoes lezen hem als avatara. Boeddhisten zien hun leraar zelf niet zo.

Wat is Vaikuntha Ekadashi?

Een feest van de vaishnava's op de elfde dag van de wassende maan in december of januari. Gelovigen vasten, houden de hele nacht waak en bezoeken in de vroege ochtend de tempel van Vishnu. In Srirangam gaat die dag een poort open waarvan gelovigen zeggen dat wie erdoor gaat Vaikuntha bereikt, Vishnu's woning.

Is de Parashurama van het epos dezelfde als Rama uit de Ramayana?

Nee. Het epos zegt het zelf: Parashurama, "Rama met de bijl", is een ander dan Rama, de zoon van Dasharatha.

Verder lezen

Over Vishnu, zijn nederdalingen en de stroming die hem vereert:

Uit de boeken

In boek 1 · Het huis van de Kuru's

De god die de wereld in stand houdt. Hij neemt de gedaante van een vrouw aan om de asura's de amrita af te nemen (hoofdstuk 4) en maakt Garuda tot zijn rijdier (hoofdstuk 5). Hij belooft op aarde geboren te worden (hoofdstuk 8).

In boek 2 · De leerjaren

De god die de wereld in stand houdt. Hij trekt twee haren uit zijn lichaam, een witte en een zwarte, en die worden Balarama en Krishna (hoofdstuk 8).

In boek 3 · Het dobbelspel

De god die ook Narayana en Hari heet. Narada ziet in gedachten hoe hij als Krishna onder de mensen geboren is (hoofdstuk 5), en Bhishma zegt dat Vishnu de vurige kracht wil terugnemen die in Shishupala woont (hoofdstuk 5). Uit de gloed van de zon werd zijn discus gesmeed (hoofdstuk 12).

In boek 4 · De wapens van de goden

De god die ook Narayana heet. Arjuna is 'een eeuwig deel van Vishnu', zegt Vyasa (hoofdstuk 2), en Indra noemt hem 'Vishnu, die de asura Madhu doodde en die op aarde Kapila heet, de Onoverwonnene' (hoofdstuk 5). In het verhaal van Lomasha wordt hij geboren als Rama, de zoon van Dasharatha (hoofdstuk 11). Hij legt een deel van zijn vuur in Indra als die tegen Vritra vecht, en hij stuurt de goden naar Agastya (hoofdstuk 12). In het verhaal van Parashurama vragen de goden hem Kartavirya te doden (hoofdstuk 14). Hij doodt de daitya Naraka, die de plaats van Indra wilde, en als ever met één slagtand heft hij de aarde op (hoofdstuk 17). Rama 'was Vishnu, in de gedaante van een mens', zegt Hanuman (hoofdstuk 18).

…, zichtbaar en onzichtbaar, eeuwig, dat is en niet is en voorbij beide ligt; dat alles is wat bestaat en er toch van onderscheiden is, de schepper van hoog en laag; dat Vishnu is, goed en de goedheid zelf, zuiver en zonder smet; dat Hari is, die over de zintuigen heerst, die alles leidt wat beweegt en wat…

De eerste keer, in Het woord Jaya (hoofdstuk één, boek 1)

In de verhalen

  1. Het woord JayaHoofdstuk één · boek 1
  2. De karning van de oceaan (treedt zelf op)Hoofdstuk vier · boek 1
  3. De weddenschapHoofdstuk vier · boek 1
  4. De slavendienstHoofdstuk vijf · boek 1
  5. De roof van de amrita (treedt zelf op)Hoofdstuk vijf · boek 1
  6. Er isHoofdstuk zeven · boek 1
  7. BlijfHoofdstuk zeven · boek 1
  8. De last van de aarde (treedt zelf op)Hoofdstuk acht · boek 1
  9. De geslachtenHoofdstuk acht · boek 1
  10. De jachtHoofdstuk negen · boek 1
  11. Het ashokabosHoofdstuk tien · boek 1
  12. Indra's vraagHoofdstuk elf · boek 1
  13. Vijf gouden wagensHoofdstuk elf · boek 1
  14. Vijf zonenHoofdstuk zestien · boek 1
  15. Het toernooiHoofdstuk twee · boek 2
  16. De koningenHoofdstuk zeven · boek 2
  17. Vijf Indra's (treedt zelf op)Hoofdstuk acht · boek 2
  18. RaivatakaHoofdstuk elf · boek 2
  19. Het aanbod van MayaHoofdstuk één · boek 3
  20. De zaalHoofdstuk één · boek 3
  21. De zalen van de godenHoofdstuk één · boek 3
  22. Dertien dagen en nachtenHoofdstuk drie · boek 3
  23. De eerste eerHoofdstuk vijf · boek 3
  24. De oude gansHoofdstuk vijf · boek 3
  25. De bhulinga-vogelHoofdstuk zes · boek 3
  26. Wie verloor u eerst?Hoofdstuk negen · boek 3
  27. Een onderpandHoofdstuk twaalf · boek 3
  28. De koperen potHoofdstuk twaalf · boek 3
  29. Ook jou nietHoofdstuk veertien · boek 3
  30. De oogzalf en de naaldHoofdstuk twee · boek 4
  31. De jagerHoofdstuk drie · boek 4
  32. De hoeders van de wereldHoofdstuk vier · boek 4
  33. De halve zetelHoofdstuk vijf · boek 4
  34. De lege grasmatHoofdstuk tien · boek 4
  35. Het stof van KurukshetraHoofdstuk tien · boek 4
  36. De schoot van de aardeHoofdstuk tien · boek 4
  37. Vier windstrekenHoofdstuk elf · boek 4
  38. Ik heb hem verteerdHoofdstuk elf · boek 4
  39. De beenderen van DadhichaHoofdstuk twaalf · boek 4
  40. Het water is verteerdHoofdstuk twaalf · boek 4
  41. Het altaar in zeeHoofdstuk dertien · boek 4
  42. De twee bomenHoofdstuk veertien · boek 4
  43. De wijsvinger van IndraHoofdstuk vijftien · boek 4
  44. De poort van KurukshetraHoofdstuk zestien · boek 4
  45. Ik kan gaanHoofdstuk zeventien · boek 4
  46. Een witte bergHoofdstuk zeventien · boek 4
  47. De grote jujubeHoofdstuk zeventien · boek 4
  48. De staartHoofdstuk achttien · boek 4
  49. Een tweede bergHoofdstuk achttien · boek 4
  50. Het uur van onze krachtHoofdstuk achttien · boek 4
  51. Niet verderHoofdstuk negentien · boek 4
  52. Het wiel van de TijdHoofdstuk twintig · boek 4
  53. Het twaalfde jaarHoofdstuk tweeëntwintig · boek 4

Vet: Vishnu treedt er zelf in op.